Το Πνεύμα της Επιστήμης κατά τον Φρίντριχ Νίτσε

Το Πνεύμα της Επιστήμης βρίσκει τη Δύναμή του στη Λεπτομέρεια, όχι στο Σύνολο. Τα μικρότερα πεδία που έχουν διαχωριστεί από την επιστήμη, τα χειρίζονται με τρόπο καθαρά αντικειμενικό: αντίθετα, οι μεγάλες, γενικές επιστήμες θέτουν, θεωρούμενες ως σύνολο, αυτό το ζήτημα – ζήτημα, είναι αλήθεια, άκρως ιδεαλιστικό – στα χείλη: γιατί; για ποιά χρησιμότητα; Λόγω αυτής της ενασχόλησης με τη χρησιμότητα, χειρίζονται το σύνολο λιγότερο απρόσωπα απ’όσο τα μέρη του. Έτσι, στη φιλοσοφία, καθώς είναι η κορυφή κάθε πυραμίδας των επιστημών, γενικά, το ζήτημα της χρησιμότητας της γνώσης βρίσκεται αθέλητα εξυψωμένο και κάθε φιλοσοφία έχει ασυνείδητα στόχο της να αποδώσει την πιο υψηλή χρησιμότητα. Έτσι, σ’όλες τις φιλοσοφίες, υπάρχει τόση εξέλιξη που αποδίδεται στη μεταφυσική και τόσος φόβος για τις λύσεις της φυσικής που φαίνονται ασήμαντες επειδή η σπουδαιότητα της γνώσης για τη ζωή πρέπει να φαίνεται όσο το δυνατό μεγαλύτερη. Εκεί βρίσκεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα ιδιαίτερα επιστημονικά πεδία και στη φιλοσοφία… Η τελευταία θέλει αυτό που επιθυμεί η τέχνη: να δώσει στη ζωή και στη δράση όσο γίνεται περισσότερη βαθύτητα και σημασία: στα πρώτα, αναζητούμε τη γνώση και τίποτα περισσότερο – ό,τι και αν μπορεί να προέλθει από αυτή. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει φιλόσοφος στα χέρια του οποίου η φιλοσοφία να μην έχει γίνει απολογία της γνώσης – σε αυτό το σημείο, τουλάχιστον, όλοι είναι αισιόδοξοι – εκεί πρέπει να αποδοθεί η μεγαλύτερη χρησιμότητα. Όλα τυραννιώνται από τη λογική: και αυτό είναι, στην ουσία οπτιμισμός.

Φρίντριχ Νίτσε, Ανθρώπινο Πολύ Ανθρώπινο (Μτφ. Ελένη Καλκάνη), Εκδοτικός Οίκος Ν. Δαμιανού σελ.53 {Ανθρώπινο Πολύ Ανθρώπινο Ι}

Πηγή http://socialpolicy.gr

Το Πνεύμα της Επιστήμης κατά τον Φρίντριχ Νίτσε

Ν.Τσόμσκι: Δέκα τεχνικές για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης

Ο Αμερικανός ακαδημαϊκός και στοχαστής, Νόαμ Τσόμσκι, αναλύει τις δέκα τεχνικές για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Το κείμενο αποτελεί μέρος μιας συλλογής συνεντεύξεων του Ν.Τσόμσκι, όπου ο κορυφαίος διανοητής διαπιστώνει διεισδυτικές παρατηρήσεις για τους θεσμούς που διαμορφώνουν τη σκέψη του κοινού και οι οποίοι βρίσκονται στην υπηρεσία της ισχύος και του κέρδους.

1. Η τεχνική της διασκέδασης

Πρωταρχικό στοιχείο του κοινωνικού ελέγχου, η τεχνική της διασκέδασης συνίσταται στη στροφή της προσοχής του κοινού από τα σημαντικά προβλήματα και από τις μεταλλαγές που αποφασίστηκαν από τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ, με ένα αδιάκοπο καταιγισμό διασκεδαστικών και ασήμαντων λεπτομερειών.

Η τεχνική της διασκέδασης είναι επίσης απαραίτητη για να αποτραπεί το κοινό από το να ενδιαφερθεί για ουσιαστικές πληροφορίες στους τομείς της επιστήμης, της οικονομίας, της Ψυχολογίας, της Νευροβιολογίας και της Κυβερνητικής. «Κρατήστε αποπροσανατολισμένη την προσοχή του κοινού, μακριά από τα αληθινά κοινωνικά προβλήματα, αιχμαλωτισμένη σε θέματα χωρίς καμιά πραγματική σημασία.

Κρατήστε το κοινό απασχολημένο, απασχολημένο, απασχολημένο, χωρίς χρόνο για να σκέφτεται· να επιστρέφει κανονικά στη φάρμα με τα άλλα ζώα». Απόσπασμα από το Όπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους.

2 . Η τεχνική της δημιουργίας προβλημάτων, και στη συνέχεια παροχής των λύσεων

Αυτή η τεχνική ονομάζεται επίσης «πρόβλημα-αντίδραση-λύση». Πρώτα δημιουργείτε ένα πρόβλημα, μια «έκτακτη κατάσταση» για την οποία μπορείτε να προβλέψετε ότι θα προκαλέσει μια συγκεκριμένη αντίδραση του κοινού, ώστε το ίδιο να ζητήσει εκείνα τα μέτρα που εύχεστε να το κάνετε να αποδεχτεί.

Για παράδειγμα: αφήστε να κλιμακωθεί η αστική βία, ή οργανώστε αιματηρές συμπλοκές, ώστε το κοινό να ζητήσει τη λήψη μέτρων ασφαλείας που θα περιορίζουν τις ελευθερίες του.

Ή, ακόμη: δημιουργήστε μια οικονομική κρίση για να κάνετε το κοινό να δεχτεί ως αναγκαίο κακό τον περιορισμό των κοινωνικών δικαιωμάτων και την αποδόμηση των δημοσίων υπηρεσιών. 

3. Η τεχνική της υποβάθμισης

Για να κάνει κάποιος αποδεκτό ένα απαράδεκτο μέτρο, αρκεί να το εφαρμόσει σταδιακά κατά «φθίνουσα κλίμακα» για μια διάρκεια 10 ετών. Μ’ αυτόν τον τρόπο επιβλήθηκαν ριζικά νέες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες (νεοφιλελευθερισμός) στις δεκαετίες του 1980 και 1990.

Μαζική ανεργία, αβεβαιότητα, «ευελιξία», μετακινήσεις, μισθοί που δεν διασφαλίζουν πια ένα αξιοπρεπές εισόδημα· τόσες αλλαγές, που θα είχαν προκαλέσει επανάσταση, αν είχαν εφαρμοστεί αιφνιδίως και βίαια.

4. Η στρατηγική της αναβολής

Ένας άλλος τρόπος για να γίνει αποδεκτή μια αντιλαϊκή απόφαση είναι να την παρουσιάσετε ως «οδυνηρή αλλά αναγκαία», αποσπώντας την συναίνεση του κοινού στο παρόν, για την εφαρμογή της στο μέλλον. Είναι πάντοτε πιο εύκολο να αποδεχτεί κάποιος αντί μιας άμεσης θυσίας μια μελλοντική. Πρώτα απ’όλα, επειδή η προσπάθεια δεν πρέπει να καταβληθεί άμεσα.

Στη συνέχεια, επειδή το κοινό έχει πάντα την τάση να ελπίζει αφελώς ότι «όλα θα πάνε καλύτερα αύριο» και ότι μπορεί, εντέλει, να αποφύγει τη θυσία που του ζήτησαν. Τέλος, μια τέτοια τεχνική αφήνει στο κοινό ένα κάποιο χρονικό διάστημα, ώστε να συνηθίσει στην ιδέα της αλλαγής, και να την αποδεχτεί μοιρολατρικά, όταν κριθεί ότι έφθασε το πλήρωμα του χρόνου για την τέλεσή της.

5. Η στρατηγική του να απευθύνεσαι στο κοινό σαν να είναι μωρά παιδιά

Η πλειονότητα των διαφημίσεων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό χρησιμοποιούν έναν αφηγηματικό λόγο, επιχειρήματα, πρόσωπα και έναν τόνο ιδιαιτέρως παιδικό, εξουθενωτικά παιδιάστικο, σαν να ήταν ο θεατής ένα πολύ μικρό παιδί ή σαν να ήταν διανοητικώς ανάπηρος.

Όσο μεγαλύτερη προσπάθεια καταβάλλεται να εξαπατηθεί ο θεατής, τόσο πιο παιδιάστικος τόνος υιοθετείται από τον διαφημιστή. Γιατί; «Αν [ο διαφημιστής] απευθυνθεί σε κάποιον σαν να ήταν παιδί δώδεκα ετών, τότε είναι πολύ πιθανόν να εισπράξει, εξαιτίας του έμμεσου και υπαινικτικού τόνου, μιαν απάντηση ή μιαν αντίδραση τόσο απογυμνωμένη από κριτική σκέψη, όσο η απάντηση ενός δωδεκάχρονου παιδιού». Απόσπασμα από το «Όπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους».

6 . Η τεχνική του να απευθύνεστε στο συναίσθημα μάλλον παρά στη λογική

Η επίκληση στο συναίσθημα είναι μια κλασική τεχνική για να βραχυκυκλωθεί η ορθολογιστική ανάλυση, επομένως η κριτική αντίληψη των ατόμων. Επιπλέον, η χρησιμοποίηση του φάσματος των αισθημάτων επιτρέπει να ανοίξετε τη θύρα του ασυνείδητου για να εμφυτεύσετε ιδέες, επιθυμίες, φόβους, παρορμήσεις ή συμπεριφορές…

7. Η τεχνική του να κρατάτε το κοινό σε άγνοια και ανοησία

Συνίσταται στο να κάνετε το κοινό να είναι ανίκανο να αντιληφθεί τις τεχνολογίες και τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιείτε για την υποδούλωσή του. «Η ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχεται στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις πρέπει να είναι πιο φτωχή, ώστε η τάφρος της άγνοιας που χωρίζει τις κατώτερες τάξεις από τις ανώτερες τάξεις να μη γίνεται αντιληπτή από τις κατώτερες». Απόσπασμα από το «Όπλα με σιγαστήρα για ήσυχους πολέμους».

8. Η τεχνική του να ενθαρρύνεις το κοινό να αρέσκεται στη μετριότητα

Συνίσταται στο να παρακινείς το κοινό να βρίσκει «όμορφο» ό,τι είναι ανόητο, φτηνιάρικο και ακαλλιέργητο.

9. Η τεχνική του να αντικαθιστάς την εξέγερση με την ενοχή

Συνίσταται στο να κάνεις ένα άτομο να πιστεύει ότι είναι το μόνο υπεύθυνο για την συμφορά του, εξαιτίας της διανοητικής ανεπάρκειάς του, της ανεπάρκειας των ικανοτήτων του ή των προσπαθειών του. Έτσι, αντί να εξεγείρεται εναντίον του οικονομικού συστήματος, απαξιώνει τον ίδιο τον εαυτό του και αυτο-ενοχοποιείται, κατάσταση που περιέχει τα σπέρματα της νευρικής κατάπτωσης, η οποία έχει μεταξύ άλλων και το αποτέλεσμα της αποχής από οποιασδήποτε δράση. Και χωρίς τη δράση, γλιτώνετε την επανάσταση!
 10. Η τεχνική του να γνωρίζεις τα άτομα καλύτερα από όσο γνωρίζουν τα ίδια τον εαυτό τους

Στη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών, οι κατακλυσμιαία πρόοδος της επιστήμης άνοιξε μια ολοένα και πιο βαθειά τάφρο ανάμεσα στις γνώσει του ευρέως κοινού και στις γνώσεις που κατέχουν και χρησιμοποιούν οι ιθύνουσες ελίτ.

Χάρη στη Βιολογία, τη Νευροβιολογία και την εφαρμοσμένη ψυχολογία, το «σύστημα» έφτασε σε μια εξελιγμένη γνώση του ανθρώπινου όντος, και από την άποψη της φυσιολογίας και από την άποψη της ψυχολογίας.

Το σύστημα έφτασε να γνωρίζει τον μέσο άνθρωπο καλύτερα απ’ όσο γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων, το σύστημα ασκεί έναν πολύ πιο αυξημένο έλεγχο και επιβάλλεται με μια μεγαλύτερη ισχύ επάνω στα άτομα απ’ όσο τα άτομα στον ίδιο τον εαυτό τους.

Πηγή: http://socialpolicy.gr

Ν.Τσόμσκι: Δέκα τεχνικές για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης

Οι επιδράσεις των Αξιών στην Κοινωνική Έρευνα

Οι αξίες αποτελούν κρίσεις και δηλώσεις για τον οποίο τρόπο με τον οποίο τα πράγματα πρέπει να λειτουργούν. Όλοι οι ερευνητές έχουν αξίες και αυτές διαφοροποιούνται ανάλογα με το επιστημονικό παράδειγμα. Λειτουργούν συνήθως ως γνώμες και όχι ως ελεγχόμενες προτάσεις. Επίσης μπορούν να λειτουργήσουν ως μέσο ισχυρής προκατάληψης αφαιρώντας εντελώς την έννοια της αντικειμενικότητας.

Έρευνα και αξίες

Έρευνα απηλλαγμένη αξιών (value-free) — ΘΕΤΙΚΙΣΤΕΣ- Ως μέσο για την επίτευξη της αντικειμενικότητας και της δεοντολογικής/ηθικής ουδετερότητας.

Έρευνα «εμποτισμένη» με αξίες (value-full) — ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ – Με στόχο την δημιουργική φύση της έρευνας. Η λίστα αξιών αποτελεί το μέσο «επιλογής» εννοιολογιών και διεξαγωγής έρευνας.

Επιδράσεις των Αξιών στην Κοινωνική Έρευνα

1. Τα διαφορετικά επιστημονικά παραδείγματα που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές αξίες και πεποιθήσεις (είτε ρητά, είτε υπόρρητα) ενυπάρχουν στις κοινωνικές επιστήμες.

2. Δύο ή περισσότερα διαφορετικά επιστημονικά παραδείγματα μπορεί να έχουν «συμβατές» αξίες και πεποιθήσεις αναφορικά με συγκεκριμένα ερευνητικά θέματα αλλά ασύμβατες αξίες και πεποιθήσεις για άλλα πιθανά πεδία έρευνας.

3. Στα πεδία όπου οι πεποιθήσεις είναι ασύμβατες, μπορεί να υπάρξει έντονη σύγκρουση/διαφωνία μεταξύ των υποδειγμάτων. Αυτές αφορούν την συμβατότητα του θέματος μελέτης, την καταλληλότητα της υπόθεσης εργασίας και της ερμηνείας των αποτελεσμάτων.

4. Τα ευρήματα και τα κοινωνικά φαινόμενα που προφανώς μπορεί να είναι σημαντικά για τους «ακόλουθους» ενός επιστημονικού παραδείγματος, μπορεί να έχουν λίγη σημασία ή να σημαίνουν κάτι εντελώς διαφορετικό για ερευνητές ενός άλλου επιστημονικού παραδείγματος (το αποτέλεσμα της διαφορετικής ερμηνείας).

Πηγές: Kenneth D. Bailey «Methods of Social Research», 1994

Ιστότοπος socialpolicy.gr

Οι επιδράσεις των Αξιών στην Κοινωνική Έρευνα

Η Κοινωνική Πρόνοια στο πλαίσιο της Κοινωνικής Ασφάλειας και η οριοθέτηση της

     Η κοινωνική πρόνοια, σε πλατιά έννοια, σημαίνει το σύνολο των συστηματικών προσπαθειών και μέτρων, τα οποία το Κράτος, Οργανισμοί Νομικών Προσώπων Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου, καθώς και ιδιώτες λαμβάνουν για υλική, πνευματική ή ηθική προστασία ομάδων ή ατόμων, προς αντιμετώπιση των αναγκών και απελευθέρωση από τα προβλήματά τους.

Με την σημασία αυτή η κοινωνική πρόνοια περιλαμβάνει:

α) κάθε συστηματική –κρατική ή μη- κοινωνική δραστηριότητα και παροχή υλική ή ηθική, άμεσο ή έμμεσο.

β) την χρησιμοποίηση γι’ αυτό επιστημονικών μεθόδων και τεχνικής.

γ) την επιδίωξη , δηλαδή την βοήθεια και προστασία ορισμένων κοινωνικών ομάδων ή ατόμων, τα  οποία δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες τους- υλικές, ψυχολογικές, πνευματικές ηθικές και κοινωνικές και

δ) το μακρυνό στόχο της κοινωνικής ασφάλειας , την απελευθέρωση δηλαδή των ατόμων από τις ανθρώπινες ανάγκες και προβλήματα , για την ευτυχία των ίδιων και της κοινωνίας. Τα μέτρα της κοινωνικής πρόνοιας μπορούν να αναφέρονται στους τομείς της υγιεινής, της εκπαίδευσης, της ηθικής και της οικονομίας μιας χώρας

( Κασσιανή Πανουτσοπούλου, 1984 ).

Η οριοθέτηση της κοινωνικής πρόνοιας από θεσμική και κοινωνικοπολιτική άποψη προσεγγίζεται με βάση την υπαγωγή της στο ευρύτερο πλαίσιο της κοινωνικής ασφάλειας. Η κοινωνική ασφάλεια, θεσμός που εμπνέεται από το ιδανικό της ενεργητικής συμμετοχής κάθε ατόμου στον οικονομικό και κοινωνικό βίο, αντιστοιχεί σε ένα σύνολο μέτρων που προσανατολίζονται στην εξυπηρέτηση των ακόλουθων επιδιώξεων:

- προστασία του πληθυσμού από καταστάσεις ανάγκης, οι οποίες δημιουργούνται λόγω της επέλευσης συγκεκριμένων κινδύνων που επιφέρουν την απώλεια ή την μείωση των πηγών συντήρησης.

-εξασφάλιση ιατρικής και υγειονομικής κάλυψης.

-εγγύηση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης

 ( Γαβριήλ Ν. Αμίτσης, 2001 )

Η έννοια της κοινωνικής ασφάλειας, που αποβλέπει επίσης στην απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης και την απελευθέρωση όλων από την ανάγκη περιλαμβάνει ακόμα : α) Επιδίωξη της ανάπτυξης των σωματικών ικανοτήτων των πολιτών. β) Εξασφάλιση εργασίας και ικανοποιητικού εισοδήματος στους ικανούς πρός εργασία πολίτες. γ) Προφύλαξη της ικανότητας προς εργασία με υγειονομικά μέτρα και αποκατάσταση σε περιπτώσεις ασθένειας ή ατυχήματος και δ) Διατήρηση σε όλους ενός ελάχιστου ορίου συντήρησης σε περίπτωση κατάστασης ανάγκης, με ταχεία αποκατάσταση

( Κασσιανή Πανουτσοπούλου, 1984 ).

Από νομική άποψη, ο θεσμός της κοινωνικής ασφάλειας κατοχυρώθηκε σε διεθνές επίπεδο με την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που ψηφίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στις 10 Φεβρουαρίου 1948. Η Διακήρυξη αποτελεί ουσιαστικά την πρώτη πανηγυρική τυποποίηση των ατομικών,πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων από έναν Διεθνή Οργανισμό. Περιέχει κατευθυντήριες υποδείξεις προς τα Κράτη-Μέλη του Οργανισμού, οι οποίες δεν παράγουν έννομες συνέπειες. Τα Κράτη δηλαδή δεν δεσμεύονται από τις διατάξεις της Διακήρυξης, ενώ και οι πολίτες δεν μπορούν να επικαλεσθούν κάποια διάταξη ενώπιον των δικαστηρίων για να στηρίξουν αξίωσή τους σε σχέση με συγκεκριμένα δικαιώματα που προβλέπονται στη Διακήρυξη.

Η Κοινωνική ασφάλεια ρυθμίζεται στο κείμενο της Διακήρυξης ως ένα αυτοτελές δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Το περιεχόμενο του δικαιώματος εξειδικεύεται στο άρθρο 22 που προβλέπει ότι «Κάθε άτομο, ως μέλος του κοινωνικού συνόλου, έχει το δικαίωμα σε κοινωνική ασφάλεια. Η κοινωνία, με την εθνική πρωτοβουλία και τη διεθνή συνεργασία, ανάλογα πάντα με την οργάνωση και τις οικονομικές δυνατότητες κάθε κράτους, έχει χρέος να του εξασφαλίσει την ικανοποίηση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων που είναι απαραίτητα για την αξιοπρέπεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του».

Η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί τη θεσμική βάση των εθνικών συστημάτων Κοινωνικής ασφάλειας, καθώς ουσιαστικά προσδιορίζει τους στόχους τους στο πλαίσιο της διεθνούς κοινότητας. Οι στόχοι αυτοί προωθούνται μέσω συγκεκριμένων τεχνικών που εντοπίζονται στο άρθρο 25 της Διακήρυξης το οποίο προβλέπει ότι:

«1. Καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένειά του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία , ιατρική περίθαλψη, όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Έχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξαρτήτων της θέλησής του.

2.Η μητρότητα και η παιδική ηλικία έχουν δικαίωμα ειδικής μέριμνας και περίθαλψης. Όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα αν είναι νόμιμα ή εξώγαμα, απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία».

Το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας αντιστοιχεί στο σύνολο των μέτρων που ρυθμίζουν τη χορήγηση εισοδηματικών παροχών, παροχών σε είδος και κοινωνικών υπηρεσιών μέσω ειδικών φορέων (προνοιακοί φορείς) σε άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης και αδυνατούν να την καλύψουν με δικά τους μέσα. Πρόκειται επίσης για ένα ιδιαίτερο σύστημα κοινωνικής προστασίας, το οποίο δεν επιδιώκει την αναπλήρωση της απώλειας ή της μείωσης εισοδημάτων από την παραγωγική διαδικασία αλλά κατευθύνεται στην αντιμετώπιση καταστάσεων ανάγκης.

Το κύριο χαρακτηριστικό των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας είναι η εφαρμογή κριτηρίων επιλεκτικότητας, που εξαρτούν τη χορήγηση παροχών και υπηρεσιών από τους διαθέσιμους πόρους των ενδιαφερομένων. Με βάση την προσέγγιση αυτή, τυποποιούνται τρεις βασικές κατηγορίες προνοιακών πολιτικών :

 α) πολιτικές που απευθύνονται σε άπορα άτομα ή σε άτομα που δεν διαθέτουν τους

     ίδιους πόρους σε σχέση με άλλες ομάδες του πληθυσμού.

 β) πολιτικές που χορηγούν επιδοματικές παροχές και πολιτικές που παρέχουν υπηρεσίες.

 γ) πολιτικές που καλύπτουν κάθε άτομο σε κατάσταση ανάγκης ή συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού

( Γαβριήλ Ν. Αμίτσης , 2001).

Η κατάσταση ανάγκης μπορεί να προκύψει από :

1. οικονομική αδυναμία- έλλειψη πόρων

2. κατάσταση υγείας

3. αναπηρία

4. κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού

Πηγή: http://socialpolicy.gr/

Η Κοινωνική Πρόνοια στο πλαίσιο της Κοινωνικής Ασφάλειας και η οριοθέτηση της

Πέντε μαθήματα από το σκανδιναβικό κοινωνικό μοντέλο

Περιγράφονται καταστάσεις που πόρρω απέχουν από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία, ωστόσο το κεντρικό μήνυμα που εκπέμπει η συγγραφέας του είναι ότι το σκανδιναβικό μοντέλο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ολόκληρη την ανθρωπότητα, αλλά και πολύ ειδικά για τον σημερινό, διαλυμένο, κοινωνικό ιστό στη χώρα μας.

Πράγματι, το πολιτικό μας σύστημα μπορεί να πάρει κάποια μαθήματα διαβάζοντας αυτό το βιβλίο που γράφηκε το 2007, λίγο προτού ξεσπάσει η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008.

Η Μαίρη Χίλσον ζει στην Αγγλία και διδάσκει στο USL στο Λονδίνο, ενώ συνεργάζεται και με το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. Η ίδια γνωρίζει πολύ καλά και τα τρία μοντέλα οικονομίας και κράτους πρόνοιας που υπάρχουν σε παγκόσμιο επίπεδο, κάτι που τη βοηθά στην ανάλυση του σκανδιναβικού μοντέλου. Υπάρχει στ' αλήθεια ένα τέτοιο μοντέλο; αναρωτιέται. Και ως σοβαρή επιστήμων αποφεύγει γενικεύσεις και υπεραπλουστεύσεις.

Η συγγραφέας αντιμετωπίζει με επιφύλαξη, αν όχι με καχυποψία, την άποψη σύμφωνα με την οποία η σκανδιναβική ιδιαιτερότητα στηρίζεται στην επιτυχή συμφιλίωση δύο αξιών του Διαφωτισμού που για πολλούς είναι ασύμβατες: της αξίας της ελευθερίας και της ισότητας. Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, η φιλελεύθερη αποδοχή της ελευθερίας του ατόμου ήρθε και «έδεσε» με τις σκανδιναβικές αγροτικές αξίες της συλλογικότητας και της κοινότητας. Η Χίλσον υποστηρίζει ότι η αναζήτηση στην ιστορία των καταβολών του σκανδιναβικού μοντέλου είναι μια τελεολογική προσέγγιση και γι' αυτό όχι ιδιαίτερα χρήσιμη. Η ίδια όμως γίνεται θύμα αυτής της προσέγγισης, όταν επιχειρεί να αναλύσει συγκεκριμένα το πολιτικό σύστημα αυτών των χωρών, την οικονομία τους, το μοντέλο πρόνοιας, τον διεθνοπολιτικό τους ρόλο, καθώς και τα θέματα που άπτονται των πολιτισμικών και εθνικών ταυτοτήτων. Αυτό συμβαίνει γιατί η Iστορία, όσο και να το αρνούνται κάποιες μετανεωτερικές προσεγγίσεις, κουβαλά το παρόν κάθε κράτους. Χωρίς αυτό να σημαίνει μοιρολατρία ή τελεολογία, το ιστορικό παρελθόν αποτελεί μια ορίζουσα που πάντοτε πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ο κοινωνικός επιστήμονας όταν επιχειρεί να περιγράψει ένα κοινωνικό φαινόμενο. Αυτό κάνει έστω και αν το αμφισβητεί μεθοδολογικά η Χίλσον.

Το σκανδιναβικό πολιτικό σύστημα, παρ' όλες τις ιστορικές του αλλαγές και μετατοπίσεις, συντίθεται από μια πολιτική συμπεριφορά και τέτοιους πολιτικούς θεσμούς οι οποίοι διέπονται από ένα πνεύμα συλλογικότητας, ειρηνικής προδιάθεσης για αλλαγές χωρίς επαναστατικούς κλυδωνισμούς. Πάντως, είναι αλήθεια ότι η απόδοση αυτών των εξελίξεων στην επίδραση ενός ισχυρού στρώματος ελεύθερων, ανεξάρτητων αγροτών είναι μια εσφαλμένη θεώρηση. Θεωρώ ότι αυτή η εξήγηση δεν είναι επαρκής, γιατί και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες υπήρξαν μεγάλα και ισχυρά στρώματα ελεύθερων αγροτών, χωρίς όμως να οδηγήσουν σε «δημοκρατίες της συναίνεσης». Αυτό που μάλλον περισσότερο θα χαρακτήριζε την επιτυχία του σκανδιναβικού πολιτικού συστήματος είναι κάτι άλλο που αναφέρει η Χίλσον: είναι η συνεργασία των φιλελεύθερων και των σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών δυνάμεων στο πλαίσιο μιας πολιτικής αριστοτελικής «μεσότητας».

Πρώτο μάθημα:

Τα σημερινά χαρακτηριστικά του σκανδιναβικού πολιτικού μοντέλου συντίθενται από την κυριαρχία των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, αλλά και τα υψηλά επίπεδα πολιτικής και συνδικαλιστικής συμμετοχής, καθώς και το πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Η δημοκρατία της συναίνεσης είναι το πρώτο μάθημα που μπορεί να πάρει το πολιτικό μας σύστημα από το σκανδιναβικό μοντέλο.

Δεύτερο μάθημα:

Το επόμενο μάθημα συνδέεται με το οικονομικό μοντέλο και την προτεραιότητα της πολιτικής έναντι της οικονομίας. Η οικονομία των σκανδιναβικών κρατών στηρίχτηκε σε μια λογική που συνδύαζε την αναδιανομή του κοινωνικού προϊόντος με έναν ελεύθερο και ανθηρό ιδιωτικό τομέα. Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο της Χίλσον κατανοεί πόσο άτοπη είναι η άποψη που θεωρεί ότι ανεξάρτητη και ελεύθερα λειτουργούσα αγορά μπορεί να υπάρχει μόνο σε κοινωνίες όπου η πολιτική υποχωρεί έναντι της οικονομίας. Το σκανδιναβικό μοντέλο δείχνει ότι ελεύθερη αγορά μπορεί να υπάρξει και σε κοινωνίες με ισχυρή κρατική παρέμβαση στον τομέα των υπηρεσιών.

Τρίτο μάθημα:

Η Χίλσον αναφέρεται σε τρεις τύπους κράτους πρόνοιας. Αυτοί είναι: πρώτον, η ομάδα των αγγλοσαξονικών προνοιακών συστημάτων, τα οποία δεν έχουν κανέναν αναδιανεμητικό ρόλο, παρά εξαντλούνται σε ένα δίχτυ ασφαλείας για τους καταγεγραμμένους φτωχούς. Δεύτερον, είναι το κορπορατιστικό σύστημα, όπως αυτό επικράτησε στην Κεντρική Ευρώπη. Από αυτό επωφελούνται τα άτομα που έχουν θέση στην αγορά εργασίας. Και τρίτον, είναι το σκανδιναβικό αναδιανεμητικό κράτος πρόνοιας, σύμφωνα με το οποίο οι τομείς της Υγείας, της Παιδείας και της Ασφάλειας βρίσκονται εκτός της «αγοραίας και εμπορευματικής λογικής». Η χρηματοδοτική ενίσχυση ενός κράτους παροχής ποιοτικών υπηρεσιών θα μπορούσε να αποτελέσει μια αναπτυξιακή πρόταση για την καθημαγμένη ελληνική κοινωνία και οικονομία. Εδώ εντοπίζω το τρίτο μάθημα που θα πρέπει να λάβει το πολιτικό μας σύστημα.

Τέταρτο μάθημα:

Αυτό αφορά τα μαθήματα που δίνουν οι σκανδιναβικές χώρες για το πώς πρέπει να λειτουργούν τα μικρά κράτη στο διεθνές περιβάλλον.

Πέμπτο μάθημα:

Και αυτό αφορά το πώς επίσης αυτά τα κράτη αντιμετωπίζουν με ψυχραιμία και δημοκρατικό τρόπο τα προβλήματα από τη μεγάλη μετανάστευση και την κρίση ταυτότητας.

Μαίρη Χίλσον

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Δημοσιευθέν άρθρο στην εφημερίδα «Τα Νέα» στις 4 Ιανουαρίου 2013

Πέντε μαθήματα από το σκανδιναβικό κοινωνικό μοντέλο

Ο κόσμος σώθηκε…χάθηκε όμως ο άνθρωπος

Δεν γνωρίζω τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο συντέλεια το τέλος του κόσμου ή το τέλος του ανθρώπου; Ποια είναι η σημερινή κατάσταση της κοινωνίας μας; Είναι όλα ρόδινα; Προγράμματα φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού έχουν ήδη ξεκινήσει εδώ και καιρό και αναμένεται να κατακλύσουν την εκάστοτε κοινωνία. Η βοήθεια για τα ευπαθή κοινωνικά στρώματα θα γίνεται εντονότερη καθώς ο αριθμός των ατόμων που ανήκει σε αυτά θα μεγαλώνει. Και επειδή όταν μια κοινωνία δημιουργεί πληγές πρέπει και να τις κλείνει θα χρησιμοποιεί τέτοιου τύπου προγράμματα. 

Κάποιος κοινωνικός επιστήμονας και καταρτισμένος παρατηρητής του κοινωνικού γίγνεσθαι θα αναρωτιόταν: γιατί πάντα η κοινωνία πρέπει να συντηρεί τα κοινωνικά προβλήματα; Γιατί πρέπει να τα ονομάζει έτσι; Και να τα χρηματοδοτεί; για παράδειγμα γιατί να δίνει επιδόματα ανεργίας και να μη βρίσκει απασχόληση στους ανέργους, έστω και υποαπασχόληση; Γιατί να επιδοτεί όλα τα άτομα ΑΜΕΑ ακόμα και εκείνα που μπορούν να εργαστούν; ίσως ήταν καλύτερα να βρει μια δουλειά και γι αυτά τα άτομα, δεδομένου ότι η εργασία έχει και ψυχοθεραπευτική σημασία. Καλό είναι να οριοθετούμε τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες και να τις βοηθάμε όχι όμως να  συντηρούμε την ύπαρξή τους στο χρόνο. Σκοπός της σωστής κοινωνικής πολιτικής είναι να αποτελεί το δεκανίκι ατόμων που την έχουν ανάγκη, αλλά και να προσπαθεί να μετατρέψει τις ευπαθείς ομάδες σε υγιείς ομάδες πληθυσμού.

Σκέφτηκε κανείς ότι ο διαχωρισμός των ατόμων μιας κοινωνίας αναπαράγει στο χρόνο τις κοινωνικές αντιθέσεις; Οι ευπαθείς ομάδες θα πρέπει να θεωρείται ότι νοσηλεύονται μέχρι να αποθεραπευτούν. Στόχος πρέπει να είναι η θεραπείας τους και όχι στόχος να είναι η ύπαρξη τους και η εμπλοκή τους σε μια αέναη κατάσταση. Η συνεχής αποδυνάμωση των ατόμων και η αδιάλειπτη εξάρτηση τους πολλές φορές για όλη τους τη ζωή από επιδόματα και παροχές φαντάζει σαν μια γυναίκα χωρίς πόρους που τη συντηρεί ο σύζυγός της. Η οικονομική εξάρτηση είναι μια από τις χειρότερες μορφές εξάρτησης. Δηλαδή ακόμη και αν η γυναίκα αυτή κακοποιείται με οποιαδήποτε μορφή δεν μπορεί να αντιδράσει, λόγω της οικονομικής εξάρτησης. Σκοπός δεν είναι λοιπόν να δημιουργούμε οικονομικά εξαρτημένα άτομα ή μήπως είναι;

Πότε μπορείς να χαλιναγωγήσεις ένα πλήθος; Φυσικά όταν είναι οικονομικά εξαρτημένο και ομογενοποιημένο. Η οικονομική υποδούλωση, ο πλήρης έλεγχος των ατόμων εφόσον όλα τα προσωπικά στοιχεία ελέγχονται και η ρομποτοποίηση του ανθρώπου που οδηγούν; Μη μου πείτε ότι δεν οδηγούν στη συντέλεια του κόσμου. Θα έρθει καιρός που δε θα έχουμε το κινητό στο χέρι μας, αλλά ένα chip ενσωματωμένο στο χέρι μας και όλα αυτά υποτίθεται για το καλό μας θα συμβούν, για να μας εξυπηρετεί η νέα τεχνολογία.

 Θα είμαστε ρομπότ, μηχανές το κοντρόλ όμως θα το χειρίζονται άλλοι, άλλοι θα μας προγραμματίζουν για να εκτελούμε τις εντολές τους. Δεν πρόκειται για αποκυήματα μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας, πρόκειται για μια κατάσταση που ήδη έχει αρχίσει να διαμορφώνεται. Ποιος θα φανταζόταν κάποτε αυτά που ζούμε σήμερα; Κανείς. Ποιος θα φανταζόταν ότι μέσω ιντερνέτ ( skype) θα μπορούσες να μιλάς και να βλέπεις αγαπημένα πρόσωπα από την άλλη άκρη της γης; Ότι με μια κάρτα θα πληρώνεις; Ότι με το πάτημα ενός κουμπιού θα κάνεις εργασίες που πριν απαιτούσαν κόπο και χρόνο;

 Ως εδώ καλά. Τώρα όμως θα χρειαστεί να γίνουμε οι ίδιοι μηχανές. Το τίμημα της προόδου της τεχνολογίας θα είναι το τέλος της ανθρώπινης υπόστασης. Ποιος θα φανταζόταν κάποτε ότι χιλιάδες άνθρωποι θα ξόδευαν ώρες από τη ζωή τους μπροστά σε μια οθόνη και μέσα από αυτή θα εργάζονταν, θα έκαναν καινούριους φίλους, θα μιλούσαν με τους παλιούς τους φίλους, θα διεκπεραίωναν υποθέσεις προς υπηρεσίες , θα έκαναν αγορές. Ποιος θα το έλεγε ότι η ζωή τους όλη και η κοινωνική τους δραστηριότητα θα κρύβονταν σε ένα μικρό μαγικό κουτί το κομπιούτερ ή το λάπτοπ;

Όταν φτάσουμε στο σημείο  να γίνουμε οι ίδιοι μηχανές, έρμαια του προγραμματισμού που μας έχουν εισάγει ποιος εγγυάται ότι θα υπάρχει κόσμος; Άνθρωπος είναι ένα όν το οποίο έχει βούληση, βαθύ στοχασμό, συναισθήματα και μια μορφή ελευθερίας για να μπορεί στα όρια αυτής να εξελιχθεί προς το καλύτερο. Μηχανή είναι ένα σύστημα το οποίο ελέγχεται για να μας αποδώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Προγραμματίσου  λοιπόν άνθρωπε στο όνομα της υποτιθέμενης εξέλιξης, της παγκοσμιοποίησης, της κρίσης που δεν αφορά όλους, που στερείσαι εσύ για να ζουν πλουσιοπάροχα άλλοι! Προγραμματίσου για να γίνεις εύχρηστο εργαλείο που θα διευκολύνεις! Προγραμματίσου στην ταινία που θα έχει τέλος την καταστροφή σου. Ο κόσμος μας σώθηκε… αλλά η ανθρώπινη υπόσταση χάθηκε.

Άρθρο της Χαρμπέα Ιωάννα, κοινωνιολόγος/εγκληματολόγος απόφοιτη Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών.

Εργαζόμενη σε βοήθεια στο σπίτι στα Μεγάλα Καλύβια  στο δήμο Τρικκαίων

Πηγή: aixmi.gr

Ο κόσμος σώθηκε…χάθηκε όμως ο άνθρωπος

Αντόνιο Γκράμσι*: Η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της ιστορίας

«Μισώ τους αδιάφορους. Πιστεύω ότι το να ζεις σημαίνει να εντάσσεσαι κάπου. Όποιος ζει πραγματικά δεν μπορεί να μην είναι πολίτης και ενταγμένος. Η αδιαφορία είναι αβουλία, είναι παρασιτισμός, είναι δειλία, δεν είναι ζωή. Γι’ αυτό μισώ τους αδιάφορους

Η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της ιστορίας. Η αδιαφορία δρα δυνατά πάνω στην ιστορία. Δρα παθητικά, αλλά δρα. Είναι η μοιρολατρία. Είναι αυτό που δεν μπορείς να υπολογίσεις. Είναι αυτό που διαταράσσει τα προγράμματα, που ανατρέπει τα σχέδια που έχουν κατασκευαστεί με τον καλύτερο τρόπο. Είναι η κτηνώδης ύλη που πνίγει την ευφυΐα.

Αυτό που συμβαίνει, το κακό που πέφτει πάνω σε όλους, συμβαίνει γιατί η μάζα των ανθρώπων απαρνείται τη βούλησή της, αφήνει να εκδίδονται νόμοι που μόνο η εξέγερση θα μπορέσει να καταργήσει, αφήνει να ανέβουν στην εξουσία άνθρωποι που μόνο μια ανταρσία θα μπορέσει να ανατρέψει.

Μέσα στη σκόπιμη απουσία και στην αδιαφορία λίγα χέρια, που δεν επιτηρούνται από κανέναν έλεγχο, υφαίνουν τον ιστό της συλλογικής ζωής, και η μάζα είναι σε άγνοια, γιατί δεν ανησυχεί. Φαίνεται λοιπόν σαν η μοίρα να συμπαρασύρει τους πάντες και τα πάντα, φαίνεται σαν η ιστορία να μην είναι τίποτε άλλο από ένα τεράστιο φυσικό φαινόμενο, μια έκρηξη ηφαιστείου, ένας σεισμός όπου όλοι είναι θύματα, αυτοί που τον θέλησαν κι αυτοί που δεν τον θέλησαν, αυτοί που γνώριζαν κι αυτοί που δεν γνώριζαν, αυτοί που ήταν δραστήριοι κι αυτοί που αδιαφορούσαν.

Κάποιοι κλαψουρίζουν αξιοθρήνητα, άλλοι βλαστημάνε χυδαία, αλλά κανείς ή λίγοι αναρωτιούνται: αν είχα κάνει κι εγώ το χρέος μου, αν είχα προσπαθήσει να επιβάλλω τη βούλησή μου, θα συνέβαινε αυτό που συνέβη;

Μισώ τους αδιάφορους και γι’ αυτό: γιατί με ενοχλεί το κλαψούρισμά τους, κλαψούρισμα αιωνίων αθώων. Ζητώ να μου δώσει λογαριασμό ο καθένας απ’ αυτούς με ποιον τρόπο έφερε σε πέρας το καθήκον που του έθεσε και του θέτει καθημερινά η ζωή, γι’ αυτό που έκανε και ειδικά γι’ αυτό που δεν έκανε. Και νιώθω ότι μπορώ να είμαι αδυσώπητος, ότι δεν μπορώ να χαλαλίσω τον οίκτο μου, ότι δεν μπορώ να μοιραστώ μαζί τους τα δάκρυά μου.

Είμαι ενταγμένος, ζω, νιώθω ότι στις συνειδήσεις του χώρου μου ήδη πάλλεται η δραστηριότητα της μελλοντικής πόλης, που ο χώρος μου χτίζει. Και μέσα σ’ αυτήν την πόλη η κοινωνική αλυσίδα δεν βαραίνει τους λίγους, μέσα σ’ αυτήν κάθε συμβάν δεν οφείλεται στην τύχη, στη μοίρα, μα είναι ευφυές έργο των πολιτών. Δεν υπάρχει μέσα σ’ αυτήν κανείς που να στέκεται να κοιτάζει από το παράθυρο ενώ οι λίγοι θυσιάζονται, κόβουν τις φλέβες τους. Ζω, είμαι ενταγμένος. Γι’ αυτό μισώ αυτούς που δεν συμμετέχουν, μισώ τους αδιάφορους.»

11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1917

*Ο Αντόνιο Γκράμσι (Antonio Gramsci, 23 Ιανουαρίου 1891 - Ρώμη, 27 Απριλίου 1937) ήταν Ιταλός συγγραφέας, πολιτικός και πολιτικός επιστήμονας.
Κάποια λόγια από το παρελθόν - ένα αιώνα πριν - μήπως αφυπνίσουν στο σήμερα...

Πηγή:http://stekipallinis.blogspot.gr/2012/12/blog-post_15.html

Αντόνιο Γκράμσι*: Η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της ιστορίας

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΗΛΙΚΙΩΝ (Β΄ Μέρος)

Ερχόμαστε τώρα στις κρίσεις που δοκιμάζουν τα άτομα κατά τη μετάβαση από το στάδιο του ενήλικου στο στάδιο των γηρατειών. Η πρώτη απ’ αυτές μπορεί  να χαρακτηριστεί ως η κρίση του συνταξιοδοτούμενου ατόμου. Πολλά άτομα που, καθώς περνούν τα χρόνια, αισθάνονται το βάρος και την κούραση από την εργασία τους και που αναμένουν με ευχαρίστηση την ώρα που θα αποδεσμευθούν, απογοητεύονται όταν φθάσει αυτή η ώρα της εξόδου, πράγματι αισθάνονται έναν αποπροσανατολισμό και δεν γνωρίζουν τι κάνουν. Χάνουν την αίγλη και ίσως το γόητρο και την ικανοποίηση που τους έδινε η θέση που είχαν και το έργο που προσέφεραν στην κοινωνία.

Σ’ αυτά προστίθεται και η έλλειψη απασχόλησης που είναι κάτι δύσκολο να το υποφέρουν για να μην πούμε δυσκολότερο από την εργασία που είχαν. Έτσι η απομάκρυνση από την εργασία είναι συχνά το πρελούδιο για δυσάρεστες καταθλιπτικές καταστάσεις και διάφορες νευροψυχολογικές ενοχλήσεις.

Το αντίδοτο είναι η αφύπνιση άλλων ενδιαφερόντων, αλλά η κατάσταση αυτή μπορεί να αντιμετωπισθεί γρηγορότερα και με αποτελεσματικότητα, εάν έχουμε προβλέψει την κρίση και έχουμε σχεδιάσει (σκεφτεί) τα αντίδοτα, ή καλύτερα τα έχουμε ήδη θέσει σε εφαρμογή. Η γυναίκα που δεν εργάζεται (ασχολείται με τις οικιακές εργασίες) δοκιμάζει παρόμοια κρίση αν, για διάφορους λόγους, αποξενωθεί από τις απασχολήσεις με τις οποίες συνήθως ταυτιζόταν και δικαιολογούσε την ύπαρξη της δηλ. τις λειτουργίες της μητέρας και της συζύγου.

Αλλά καθώς περνούν τα χρόνια δυνατόν να παρουσιασθεί μια βαθύτερη κρίση μια κρίση, που επειδή περικλείει όλη την προσωπικότητα, μπορεί να ονομασθεί υπαρξιακή. Αυτή δημιουργείται με την άρνηση του ατόμου να γεράσει, δηλαδή να δεχθεί τους περιορισμούς και τους αυτοπεριορισμούς που επιβάλλει η προχωρημένη ηλικία. Αυτά είναι τόσο γνωστά που θεωρώ περιττό να επιμείνω περισσότερο πέρα από το να σημειώσω ότι κάθε τέτοια προσπάθεια δεν στέφεται πάντοτε με επιτυχία. Πάντως υπάρχει μια δυνατή και ικανοποιητική λύση. Η λύση αυτή βασίζεται σ’ ένα γεγονός που έχει γενική σημασία, αλλά στην προκειμένη περίπτωση προσλαμβάνει αποφασιστική σπουδαιότητα. Πρόκειται για την αποταύτιση ή μάλλον την ανεξαρτησία της βιολογικής ηλικίας καθώς και της ψυχολογικής και πνευματικής ηλικίας. Είναι ένα γεγονός μια πραγματικότητα που λίγο πολύ λαμβάνεται υπόψη παρά το γεγονός ότι είναι τόσο φανερό, αν το παρατηρήσουμε από κοντά.

Πολλοί άνθρωποι ψυχολογικά παραμένουν παιδιά ή έφηβοι σε όλη τους την ζωή, κάτι που συμβαίνει συχνά με τους καλλιτέχνες. Μπορώ να αναφέρω ένα καθημερινό παράδειγμα: ο Τσάρλυ Τσάπλιν ομολόγησε με ειλικρίνεια στην 80η επέτειο των γενεθλίων του ότι ήταν ακόμη όπως ήταν πάντοτε-ένα παιδί. Ο ώριμος άνθρωπος μπορεί να αποσυνδεθεί από τη βιολογική του ηλικία αυτό σημαίνει ότι δεν είναι ανάγκη να ακολουθήσει την κατιούσα καμπύλη, αλλά μπορεί να βαδίσει κατά μήκος μιας οριζόντιας εφαπτομένης ή καλύτερα να ακολουθήσει ένα ανιόντα στόχο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εκτιμήσει, να γνωρίσει, να αφομοιώσει και να χρησιμοποιήσει τις ανώτερες (υψηλότερες) ιδιότητες της γεροντικής ηλικίας.

Δεν χρειάζεται να περιγράψουμε τις αρνητικές και κατώτερες ιδιότητες της γεροντικής ηλικίας, πρέπει όμως να αναφέρουμε την υπερβολική έμφαση που δίνεται στους περιορισμούς της και κυρίως στους σωματικούς όπως: σμίκρυνση του κύκλου ενδιαφερόντων, προσήλωση στο παρελθόν και μια νοσταλγική επιθυμία για τις καλές παλιές ημέρες (που συχνά στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου καλές). Αλλά η ηλικία αυτή έχει και μερικά πολύτιμα θετικά χαρακτηριστικά. Το ότι κάποιος εγκαταλείπει πολλές απ’ τις παλιότερες ροπές και απασχολήσεις πρέπει να θεωρηθεί σαν απελευθέρωση όπως και πράγματι είναι. Οι συγκρούσεις κοπάζουν ή ακόμη και εξαφανίζονται, και έτσι έχει κανείς χρόνο και ευκαιρία να υιοθετήσει άλλους καλύτερους τρόπους ζωής. Τα πάθη και οι συγκινήσεις  κατευνάζονται και αυτό επιτρέπει να βλέπει κανείς τα πράγματα με μεγαλύτερη διαύγεια. Η ώριμη εμπειρία που συσσωρεύτηκε τόσα χρόνια μετατρέπετε σε σύνεση (σοφία).

Οι δραστηριότητες που μπορούν να συνεχίσουν τα ηλικιωμένα άτομα είναι ποσοτικά περιορισμένες ενώ κερδίζουν σε ποιότητα. Στην ηλικία των εβδομήντα  πέντε ετών, ο περίφημος γιαπωνέζος ζωγράφος Χοκουσάς γράφει: «Απ’ το έκτο έτος της ηλικίας μου μου άρεσε πολύ να ζωγραφίζω τις μορφές των αντικειμένων αλλά ότι έκανα έως τα εβδομήντα δεν με ικανοποιούσε. Μόνο όταν έφθασα στα 73 άρχισα να καταλαβαίνω τη διαφοροποιημένη μορφή και φύση των πουλιών, των ψαριών και των φυτών». Έτσι η αρμονία, η ισορροπία και η γαλήνη ωριμάζουν στο ηλικιωμένο άτομο που είναι η πηγή μιας άφταστης χαράς που έχει βάθος και διάρκεια. Ο Ριχάρδος Βάγκνερ το αναγνώρισε αυτό με μια εγκάρδια αλλά κάπως υπερβολική έκφραση ότι «η ζωή αρχίζει στα εβδομήντα, μόνο τότε γίνεται όμορφη».

Όποιος συνειδητοποιεί το πνευματικό του εγώ (και αυτό μπορεί να γίνει σε κάθε ηλικία από την εφηβική και μετέπειτα), μπορεί να αποταυτισθεί από τις προσωπικές του ηλικίες βιολογική και ψυχολογική-με το να ζει με αυτές (κοντά) και να τις θεωρεί σαν ρόλους που πρέπει να υποδυθεί και καθήκοντα που πρέπει να αναλάβει και εκτελέσει, ενώ θα παραμένει ελεύθερος. Τότε πράγματι είναι σε θέση να υποδυθεί τους ρόλους αυτούς καλύτερα. Μια γυναίκα που δεν είναι μόνο μητέρα, που δεν ταυτίζει τον εαυτό της τέλεια με αυτή τη λειτουργία, είναι μια καλύτερη μητέρα. Αλλά αυτό προϋποθέτει ότι πρέπει να ξεπεράσει μια σοβαρή κρίση, ίσως την πιο μεγάλη και βασική που η ανθρώπινη ύπαρξη καλείται να αντιμετωπίσει. Είναι μια κρίση που αναπόφευκτα αντιμετωπίζουν όλα τα ηλικιωμένα άτομα: αλλά πρέπει να σημειωθεί ότι αυτό μπορεί να συμβεί, και πράγματι συμβαίνει, σε κάθε ηλικία, αφού έχει τις ρίζες του στο απάνθρωπο γεγονός του αναπόφευκτου φυσικού θανάτου. Αντιμέτωποι με τη σκέψη ή με την πρόβλεψη του θανάτου πολλά ηλικιωμένα άτομα καταλαμβάνονται από φόβο, αγωνία ή επαναστατικότητα που είναι ανάλογη προς την προσκόλληση που έχουν στη φυσική ζωή ή την ταύτιση της προσωπικότητας τους με τους σωματικούς της δεσμούς, δραστηριότητες και λειτουργίες όπως επίσης και προς την έκταση που έχει ο φόβος τους για το άγνωστο και την υποτιθέμενη εκμηδένιση.

Αλλά δεν υποκύπτουν όλοι στις αρνητικές αυτές αντιδράσεις, υπάρχουν πολλοί που αντιδρούν με μια διαφορετική και θετική στάση. Πρώτα έρχονται εκείνοι που έζησαν με μια σταθερή πίστη όχι μόνο θρησκευτική αλλά πάντως με ειλικρινή πίστη. Έπειτα υπάρχουν μερικοί που οι σαφώς καθορισμένες δοξασίες τους κάνουν να υποδέχονται τη ζωή και το άγνωστο χωρίς φόβο και με πνεύμα μιας γενικής αποδοχής για ότι μπορεί να συμβεί στη ζωή τους. Όλοι μπορούν να πετύχουν  αυτή την αποδέσμευση, όταν έχουν απελευθερώσει τη συνείδηση τους από το κύλισμα του χρόνου και έχουν φθάσει στην εσωτερική εμπειρία της πραγματικότητας του υπερβατικού Εγώ, η γνώση του οποίου αποτελεί την ενδόμυχη ζωή μας, την υπέρτατη πραγματικότητα, που υπάρχει μέσα στον καθένα από εμάς.

Το υπερβατικό Εγώ ευρίσκεται «πέραν» και υπεράνω χρόνου. Υπάρχει και ζει στη διάσταση του Αιώνιου. Κάποτε το δοκιμάζουμε αυτό αυθόρμητα αλλά μπορεί να ισχυροποιείται με πολλούς τρόπους και μέσα, τα οποία, όμως, δεν μπορώ εδώ να συζητήσω. Απλώς θα αναφέρω ότι μια μέθοδος, που βοηθά είναι η άσκηση της αποταύτισης, είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται κατά την εφαρμογή της ψυχοσύνθεσης και αυτή τη μέθοδο πολύ τη συνιστώ.

Η εμπειρία του Υπερβατικού Εγώ δεν αποκτάται εύκολα. Απαιτεί επίμονη και μακρά άσκηση, αλλά η ανταμοιβή είναι τόσο μεγάλη που καταξιώνει τις προσπάθειες που χρειάζονται. Οι σκέψεις αυτές δείχνουν με ποιο τρόπο θα φτάσουμε στην υλοποίηση της ψυχοσύνθεσης των ηλικιών. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί εάν διατηρήσουμε ζωντανές και σε λειτουργία τις καλύτερες εποχές κάθε ηλικίας. Ένα μεγαλύτερο σε ηλικία άτομο μπορεί συνειδητά να αναζωογονήσει και να καλλιεργήσει στον εαυτό του τα θετικά χαρακτηριστικά όλων των προηγούμενων ηλικιών. Αυτό μπορεί να το κάνει με τη βοήθεια των διαφόρων ψυχοσυνθετικών μεθόδων, όπως είναι οι μέθοδοι που βασίζονται στην φαντασία, στην υποβολή, στο ιδεώδες πρότυπο, στη βεβαίωση και στον αυτοδιαλογισμό. Μπορεί να προχωρήσει ακόμη περισσότερο, αν εκτεθεί στην άμεση επίδραση προσώπου προηγούμενων ηλικιών με την αναζήτηση της συντροφιάς παιδιών, εφήβων και νέων. Αλλά το μεγαλύτερο σε ηλικία άτομο πρέπει να θέλει να συμμετέχει ενεργά στη ζωή των νεώτερων ατόμων, με το να παίζει μαζί τους, να συζητάει μαζί τους και με το να εναρμονίζεται στο δικό τους επίπεδο.

Ένα μεγαλύτερο σε ηλικία άτομο μπορεί σκόπιμα και συνειδητά να είναι ένα παιδί με τα παιδιά, ένας έφηβος με τους εφήβους, νέος με τους νέους και ενήλικας με τους ενήλικες. Μπορεί να «αφυπνίσει» μέσα του το παιδί και τον έφηβο που είναι σε αδράνεια. Οι δυνατότητες και τα χαρακτηριστικά των προηγούμενων ηλικιών βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση στον καθένα μας, μπορούν όμως να αφυπνισθούν και να δραστηριοποιηθούν. Η πορεία μπορεί να προχωρήσει βαθμιαία δηλαδή να την αρχίσουμε από νέοι και να τη συνεχίσουμε καθώς προχωρεί η ηλικία. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να ενθαρρύνουν και να προάγουν αυτή την πορεία ή τουλάχιστον να μην την εμποδίζουν: δυστυχώς συμβαίνει συχνά το αντίθετο.

Το μεγαλύτερο σε ηλικία πρόσωπο που επιθυμούσε και κατόρθωσε να επιτύχει σε κάποιο επίπεδο την ψυχοσύνθεση των ηλικιών έχει επιτύχει όχι μόνο την πλήρη ατομική ψυχοσύνθεση, την αληθινή ολοκλήρωση, αλλά μπορεί και να συνεργασθεί σε διάφορες διαπροσωπικές και κοινωνικές ψυχοσυνθέσεις. Μπορεί να σφυρηλατήσει ένα δακτύλιο που συνδέει και ενώνει άτομα και ομάδες διαφόρων ηλικιών, μπορεί να είναι δάσκαλος και τόσο αγαπητός και αντικειμενικός σύμβουλος. (Δεν υποστηρίζω ότι δεν πρέπει να συμβουλεύουμε τους νέους, αλλά ότι είναι προτιμότερο να μη το κάνουμε αυτό απ’ τις πρώτες επαφές που έχουμε με τους νέους).

Στο σημείο αυτό μπορεί κάποιος να αντιτάξει: «Αλλά η ψυχοσύνθεση αυτή αφορά μόνο στο ηλικιωμένο άτομο, το ώριμο άτομο, όχι στον νέο;». Μόνο μια επιπόλαιη σκέψη δύναται να υποστηρίξει αυτή την άποψη, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι έτσι. Πρώτα-πρώτα υπάρχει η παραπάνω αναφερθείσα έλλειψη αντιστοιχίας ανάμεσα στη βιολογική και στην ψυχοπνευματική ηλικία. Κατά τον ίδιο τρόπο που υπάρχουν τα αιώνια παιδιά υπάρχουν και έφηβοι και νέοι που κατέχουν και αυθόρμητα εκδηλώνουν ιδιότητες που ανήκουν στις επόμενες ηλικίες. Αλλά οι νέοι στο χρόνο που ζουν τη νεότητα τους σε όλη την έκταση, μπορούν να αφομοιώσουν και σκόπιμα να καλλιεργήσουν αυτές τις ιδιότητες, με τις κατάλληλες ψυχολογικές μεθόδους και ή με τη θέληση τους να δεχτούν την επίδραση εκείνων που κατέχουν τέτοιες ιδιότητες, αναζητώντας τη συναναστροφή τους, τη φιλία τους, και τη συνεργασία τους. Μπορούν ακόμη να ωφεληθούν και από το παράδειγμα εκείνων που στη ζωή έδειξαν αυτές τις ιδιότητες που τις βρίσκουμε στις βιογραφίες και αυτοβιογραφίες ακόμη και όταν μελετήσουμε και σκεφτούμε τα έργα τους.

Ενώ η διαδικασία αυτή της απορρόφησης συμβαίνει συχνά, αυθόρμητα μπορεί να προωθηθεί σκόπιμα με την υιοθέτηση των ιδεωδών προτύπων, την οποία μπορούμε να ονομάσουμε «δημιουργική μίμηση». Η έκφραση αυτή ίσως φαίνεται να ενσωματώνει μια αντίθεση, πράγμα που δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα. Τα καλύτερα παραδείγματα και πρότυπα είναι αυτών που πέτυχαν  την ψυχοσύνθεση των ηλικιών. Για να αναφέρω μερικά θα μνημονεύσω ένα ζωηρό (γραφικό) επεισόδιο από τη ζωή του Michelangelo.  Όταν ήταν 80 ετών, συνάντησε ένα φίλο του μπροστά  από το ναό του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη και τον ρώτησε: «Που πηγαίνεις;». «Πάω να μάθω» ήταν η απάντηση. Και πράγματι πήγαινε σε ένα γιατρό για να σπουδάσει ανατομία. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι όταν υπάρχει διάθεση για μάθηση, αυτό το οποίο είναι νεανικό μέσα μας παραμένει δραστήριο.

Έπειτα έχουμε τον Goette, που έως το τέλος της ζωής του διατήρησε τη νεανικότητα του, αγάπησε σε ηλικία 84 ετών μια κοπέλα 20 χρονών για την οποία έγραψε ένα από τα καλύτερα ποιήματα του. Αλλά ο Goette είχε αφιερώσει τη ζωή του στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του, θα λέγαμε στη δημιουργία της ψυχοσύνθεσης του. «Μάλιστα, επιμένω σ’ αυτή τη στιγμή. Το τελικό αποτέλεσμα της σύνεσης ευρίσκεται σε αυτό: Μόνο εκείνος εξασφαλίζει την ύπαρξη του που την κερδίζει κάθε μέρα ανανεωμένη». Ο αμερικανός ποιητής, Walt Whitman, μας δίνει ένα άλλο παράδειγμα. Λέγεται γι’ αυτόν ότι όταν ήταν νέος είχε την εμφάνιση ηλικιωμένου και όταν ήταν γέρος την εμφάνιση νέου.

Επιτρέψτε μου τώρα να αναφέρω μερικά άτομα με τα οποία προσωπικά γνωρίζομαι και ως εκ τούτου έχω άμεση αντίληψη. Ένα από αυτά είναι ο Rabihdranath Tagore. Ο ποιητής που έλαβε και το βραβείο Nobel και που ήμουνα διερμηνέας του για μια εβδομάδα που έμεινε στη Ρώμη πριν από τριάντα περίπου χρόνια. Στις συζητήσεις που έκανε με αυτούς που ήρθαν για να του ζητήσουν συμβουλή, όπως και στη διδασκαλία του, η συμπεριφορά του ήταν η συμπεριφορά ενός ηλικιωμένου σοφού ανθρώπου, αλλά μια μέρα που κάναμε μια περιοδεία στα Ρωμαϊκά φρούρια, έδειξε ένα ζωηρό και νεανικό ενθουσιασμό για τις ομορφιές που έβλεπε, και σταματούσε για λίγα λεπτά να δει έναν αγρό με μεστωμένα σιτηρά και που ήταν στρωμένος με παπαρούνες, για να γράψει αμέσως ένα ποίημα. Το δεύτερο είναι ο Herman Keyserling, ο φιλόσοφος, που όταν, ήταν νέος έδειχνε τα χαρακτηριστικά της ωριμότητας, και, αμέσως όταν μεγάλωσε, δημιούργησε μια «Σχολή Σοφίας». Το πάντοτε νεανικό πνεύμα του τον ωθούσε πότε-πότε να δείχνει μια απροσδόκητη συνεχή αίσθηση χιούμορ. Δυο πρόσφατα παραδείγματα ανδρών ηλικίας άνω των ενενήντα που παρουσίασαν νεανικά καλά χαρακτηριστικά αλλά και ελαττώματα είναι ο George Bernard Shaw και ο Bertrand Russel.

Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που παρουσίασαν ένα ευχάριστο συνδυασμό χαρισμάτων διαφόρων ηλικιών. Θα αναφέρω τρεις που γνώρισα προσωπικά. Μια είναι η Contessa Maria Baciocchi de Peon, που ήταν πρωτοπόρος στη χρησιμοποίηση της ψυχολογίας για την άσκηση της προσωπικότητας στις αρχές του αιώνα μας. Σ’ όλη της τη ζωή εξακολούθησε να εργάζεται σ’ αυτό το θέμα γράφοντας σχετικά βιβλία και οργανώνοντας συνέδρια. Η δεύτερη είναι μια Γαλλίδα κυρία που μπορούσε να διαβάζει δεκαπέντε γλώσσες και μετά τα ογδόντα της άρχισε να μαθαίνει και τη δέκατη έκτη, μια γλώσσα όχι τόσο εύκολη, τη γλώσσα των Θιβετιανών «για να διατηρεί τη σκέψη της δραστήρια και σε εγρήγορση». Η τρίτη είναι η Contessa Gabriella Shallette Rasponi, που ήταν πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών της Ιταλίας. Το σπίτι της έμοιαζε σαν Υπουργείο, αλλά αυτό δεν την εμπόδιζε να είναι μια καλή μητέρα και μια ευσυνείδητη γιαγιά, ώστε ξανάρχισε τη μελέτη των Λατινικών και των Ελληνικών για να βοηθήσει τον εγγονό της. Το ινστιτούτο της ψυχοσύνθεσης, του οποίου ήταν η πρώτη πρόεδρος είναι ιδιαίτερα υποχρεωμένο για την ηθική και υλική υποστήριξη του κανονισμού του το 1926. 

Αυτή είναι η σημασία της ψυχοσύνθεσης των ηλικιών. Μπορεί να συσχετισθεί και να εφαρμοσθεί σε ομαδική ψυχοσύνθεση και κατά κάποιο ιδιαίτερο τρόπο, στην ψυχοσύνθεση των γενεών, για τις οποίες μίλησα στην αρχή. Η γνώση των καλύτερων ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών των διαφόρων ηλικιών και η αναγνώριση των δυνατοτήτων και της αποτελεσματικότητας της σύνθεσης τους, από μέρους όλων των εφήβων, των νεαρών, των ωρίμων και των ηλικιωμένων, θα συμβάλει πολύ στην καλύτερη επικοινωνία, στην αμοιβαία κατανόηση και εκτίμηση όλων των ηλικιών. Έτσι πολλές από τις επικίνδυνες και καταστρεπτικές συγκρούσεις, που αποξενώνουν σήμερα τα άτομα και τις ομάδες, μπορούν να εξαφανισθούν και να πραγματοποιηθεί μια εποικοδομητική συνεργασία. Με αυτό τον τρόπο η ανθρωπότητα θα είναι σε θέση να προχωρήσει αποφασιστικά σε ένα φωτισμένο σκοπό μιας νέας εποχής στην οποία όλοι αποδεσμευμένοι από το παρελθόν θα μπορέσουν να αξιοποιήσουν τις υψηλές τους δυνατότητες.

____________________________

Απόσπασμα από το βιβλίο του Roberto Assagioli : «Η ΑΣΚΗΣΙΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΕΩΣ», του οποίου, η μετάφραση πραγματοποιήθηκε από τον κ.Τριαντάφυλλο Τριανταφύλλου. Τον ευχαριστούμε θερμά για την ευγενική παραχώρηση του αποσπάσματος, προς δημοσίευση.
Μεταφορά καθαρεύουσας σε δημοτική:  Κολοκυθά Δήμητρα

Κείμενο δημοσιευθέν στον ιστότοπο http://www.solon.org.gr/

(http://www.solon.org.gr/index.php/palia-kai-nea-epohi/107--a--/1570-genies-hlikies-assagioli-part2.html)

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΗΛΙΚΙΩΝ (Β΄ Μέρος)

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΗΛΙΚΙΩΝ (Α΄ Μέρος)

 Η σύγκρουση ανάμεσα στις γενιές έχει φθάσει σε ένα κρίσιμο και οξύ στάδιο. Τη σύγκρουση αυτή τη συναντάμε σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας με τόση συχνότητα, ώστε να είναι επείγουσα η ανάγκη μιας εξέτασης της πραγματικής της φύσης, των αιτιών που την προκαλούν καθώς και των μέσων που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για τον περιορισμό της.

Η γενική αυτή σύγκρουση εξειδικεύεται σε μια ποικιλία από δευτερεύουσες συγκρούσεις και διαμάχες, τις οποίες μπορούμε να κατατάξουμε σε δύο βασικές κατηγορίες που πρέπει καθαρά να διαφοροποιηθούν. Στην πρώτη κατηγορία ανήκει η σύγκρουση η οποία δημιουργείται από την ένταση της καθημερινής ζωής.

Η σύγκρουση αυτή ανανεώνεται, σε κάθε γενιά, ανάμεσα στους μεγάλους και στους νέους και ειδικότερα ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά. Αυτή είναι μια φάση της ευρύτερης και συνεχούς πάλης ανάμεσα στον αυταρχισμό και στον έλεγχο από το ένα μέρος και στην ελευθερία και στην ανεξαρτησία από το άλλο.

Οι συγκρούσεις της δεύτερης κατηγορίας αναφαίνονται κατά τη διάρκεια μιας γενικής κρίσης, ή όταν ένας ορισμένος πολιτισμός ή μια κουλτούρα οδηγούνται προς την παρακμή και ένας άλλος διαφορετικός πολιτισμός και μια άλλη διαφορετική κουλτούρα αρχίζουν να εμφανίζονται. Τις συγκρούσεις αυτές τις συναντάμε βέβαια και στο παρελθόν αλλά όχι στην έκταση που παρουσιάζονται σήμερα ֺ ήταν δηλαδή περιορισμένες σε ορισμένες περιφέρειες ή ζώνες και σε ειδικούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας ενώ η έκταση τους περιορίζονταν σε μια ήπειρο. Αντίθετα η σημερινή κρίση περικλείει ολόκληρη την ανθρωπότητα, πράγμα που οφείλεται στην καθολική εξάπλωση των συγχρόνων μέσων επικοινωνίας. Κάθε κοινωνία αισθάνεται την πίεση, την επίμονη απαίτηση για ανανέωση και ειλικρινή απόρριψη του παρελθόντος. Σήμερα οι δύο αυτοί τύποι συγκρούσεων βρίσκονται στο μάξιμουμ πράγμα που εξηγεί την ένταση και τη σφοδρότητα που συνοδεύουν τις διάφορες εκδηλώσεις του. Ανεξάρτητα από το αν το επιθυμούμε ή όχι είμαστε παρόντες ή μάλλον συμμετέχουμε στη ραγδαία παρακμή και στο λυκόφως μιας εποχής καθώς και στην απότομη εμφάνιση μιας νέας. Μια δημιουργική λύση της παρούσης κρίσης και μια παραπέρα μετάβαση από την παλιά στη νέα εποχή, είναι απαραίτητη για να εξασθενίσει η πάλη ανάμεσα στους μεγάλους και στους νέους (της πρώτης κατηγορίας που αναφέραμε παραπάνω) και να καταβληθεί προσπάθεια για την εδραίωση αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας. Οι προσπάθειες αυτές αν και δύσκολες, είναι εφικτές. Θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω με συντομία τις κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να ακολουθήσουμε και τις μεθόδους που θα χρησιμοποιήσουμε για το σκοπό αυτό.

Πρωταρχικό βήμα πρέπει να είναι η εδραίωση αρμονικών σχέσεων ανάμεσα στους αντιπροσώπους των δυο γενιών με τη βοήθεια του διαλόγου. Υπάρχει μια μέθοδος την οποία πάντοτε θεωρώ επιτυχή για την προαγωγή των αρμονικών σχέσεων με τους νέους. Η μέθοδος αυτή αρχίζει με τη συγγνώμη που ζητάμε για τον κόσμο μέσα στον οποίο βρέθηκαν οι νέοι, κόσμος που δημιουργήθηκε από τους μεγάλους και με την ειλικρινή αναγνώριση των πολλών και σοβαρών ελαττωμάτων. Απευθύνομαι στους νέους λέγοντάς τους «έχετε σοβαρούς λόγους να μην εμπιστεύεσθε τους μεγάλους και να αρνείσθε να υιοθετήσετε τις απόψεις και τις θέσεις τους».

«Ο Paul Tournier, ένας από τους σκαπανείς της ανθρωπιστικής ιατρικής, διατύπωσε παρόμοιες απόψεις. Αφιέρωσε το βιβλίο του «Οι δυσαρμονίες της σύγχρονης ζωής» στα παιδιά του με τις λέξεις: «Στα δύο μου παιδιά και στη νεώτερη γενιά από τους οποίους η δική μας γενιά πρέπει να ζητήσει συγχώρηση γιατί τους κληρονόμησε ένα τόσο άρρωστο κόσμο».

Αυτός ο αναπάντεχος τρόπος προσέγγισης βοηθάει να εξαφανιστούν ή τουλάχιστον να περιορισθούν οι εχθρικές διαθέσεις των νέων και ανοίγει το δρόμο για παραπέρα συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων.

Στο σημείο αυτό ενήλικας πρέπει να βρει έναν τρόπο ανάλογο με την περίπτωση για να μεταφέρει τη σκέψη: «Ας εξετάσουμε, αν είναι δυνατόν να αντικαταστήσουμε τη σύγκρουση με τη συνεργασία, τουλάχιστον ως ένα σημείο. Κατόπιν ας προσπαθήσουμε για το συμφέρον όλων να σώσουμε την ανθρωπότητα από τους κινδύνους που παρεμποδίζουν τη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου, ενός νέου πολιτισμού και μιας νέας κουλτούρας, ενός κόσμου που θα ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις των νέων και στις νέες εξωτερικές συνθήκες που δημιούργησε η νέα τεχνολογία». Κατ’ αρχήν, αυτή η συνεργασία απαιτεί αμοιβαία καλή θέληση, και μια αμοιβαία κατανόηση αλλά για να πραγματοποιηθεί αυτή η συνεργασία θα πρέπει οι μεγάλοι εθελοντικά να πάρουν την πρωτοβουλία. Δεν φθάνει να προχωρήσουν οι μεγάλοι στο μισό δρόμο για να συναντήσουν τους νέους, όπως αυτό φαίνεται σωστό σε μια ορθολογιστική βάση. Πρέπει να προχωρήσουν τα δύο τρίτα ή τα τρία τέταρτα του δρόμου. Τούτο δεν αποτελεί μόνο μια ψυχολογική ανάγκη. Είναι η πλήρης αναγνώριση από τους μεγάλους ότι ο παλιός τρόπος του σκέπτεσθαι, οι παλιοί τύποι και οι παλιές δομές δεν ισχύουν πια, ότι δεν μπορούν πια να λειτουργήσουν και ότι επομένως πρέπει να αλλάζουν κι αν είναι ανάγκη να καταστραφούν-στα παραπάνω ανήκουν και οι θεσμοί εκείνοι που αν και ήταν καλοί στο παρελθόν, δεν προσαρμόζονται πια στις νέες συνθήκες.

  Όμως, είναι φανερό ότι μόνη η καταστροφή δεν μας ικανοποιεί. Δεν μπορούμε να ζήσουμε στην αναρχία και στην ανωμαλία. Είναι ανάγκη επομένως να αναζητήσουμε, να βρούμε και να δοκιμάσουμε νέες ιδέες, νέες αντιλήψεις και νέες μορφές πολιτιστικής ζωής που να μπορούν να αντικαταστήσουν τις παλιές. Αυτό είναι ανάγκη επιβεβλημένη σύμφωνα με την οποία και οι δύο παρατάξεις, ενήλικες και νέοι, μπορούν να αρχίσουν να συνεργάζονται. Ο ενήλικας πρέπει να είναι πρόθυμος να κάνει το πρώτο βήμα γι’ αυτή τη συνεργασία. Αυτό μπορεί να το πράξει  με το να ερωτήσει το νέο: «Τι προτείνετε εσείς;».

Η απάντηση είναι συχνά μια σιωπή αμηχανίας, ή συγκεχυμένες και αποδιοργανωμένες εκφράσεις. Αυτό  μπορεί προοδευτικά να φανερώσει και στους δύο ότι αν και υπάρχουν δικαιολογημένα παράπονα, κανένας από αυτούς δεν θέλει να παρουσιάσει έγκυρα σχέδια και προγράμματα δημιουργικά και εφαρμόσιμα. Συμβαίνει κάποτε, και τούτο το γνωρίζω από την εμπειρία μου, η απάντηση να λαμβάνει τη μορφή ερωτήσεως προς τους μεγάλους: «Τι μπορούμε και τι πρέπει να κάνουμε;».

Σ’ αυτό το σημείο ο μεγάλος πρέπει να αντισταθεί στο φυσικό και έντονο πειρασμό να προσφέρει μια γρήγορη συμβουλή. Πρέπει να περιορισθεί στο πνεύμα της πραγματικής συνεργασίας, αποφεύγοντας απευθείας μια απάντηση και επιμένοντας ότι είναι ανάγκη να αναζητήσουν από κοινού μια λύση. Αυτό όμως που μπορεί να υποδείξει ο μεγάλος είναι η μέθοδος που θα ακολουθήσουν για την από κοινού αναζήτηση της λύσης, τα κύρια σημεία της οποίας είναι: Διατυπώστε το πρόβλημα με σαφήνεια και ακρίβεια. Αναζητήστε τις δυνατές λύσεις, εφόσον υπάρχουν περισσότερες από μία. Εξετάστε κάθε δυνατή λύση, υπολογίστε τις συνέπειες της και έπειτα κατατάξτε την σε μια από τις παρακάτω κατηγορίες.

1.Λύσεις άμεσες και επείγουσας φύσης, έστω και αν οι λύσεις αυτές δεν έχουν γενική εφαρμογή και είναι προσωρινής εφαρμογής.

2.Ενδιάμεσες λύσεις που θα εφαρμοστούν κλιμακωτά.

3.Λύσεις με οριστικά και καθολικά αποτελέσματα, τουλάχιστο για μια ορισμένη περίοδο.

Εάν ο νέος συμφωνήσει μ’ αυτή την υπόδειξη, νομίζω ότι και οι μεγάλοι και οι νέοι θα διαπιστώσουν ότι αυτή η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα προβλήματα, αλλά κυρίως είναι κατάλληλη για τα σύνθετα προβλήματα που έχουν σχέση με το σχολείο και την εκπαίδευση γενικά.

Στην τελική φάση πρέπει να πειραματιστούμε με τις διάφορες λύσεις, με αντιπροσωπευτικές ομάδες. Ο πειραματισμός αυτός είναι προτιμότερο, να γίνει με μικρές ανομοιογενείς ομάδες, αρχίζοντας με δύο τύπους ομάδων: ομάδες που θα αποτελούνται από νεαρά άτομα και ενήλικες που θα είναι ειδικοί (πεπειραμένοι) ή τεχνικοί και ομάδες από άτομα, τα οποία επειδή δεν θα έχουν ειδικές γνώσεις θα είναι ελεύθερα από προκαταλήψεις ή έμμονες ιδέες και ως εκ τούτου θα δέχονται ευκολότερα τις νεωτεριστικές ιδέες. Συνέβη συχνά άτομα χωρίς ειδική κατάρτιση να κάνουν πράγματα που οι ειδικοί είχαν χαρακτηρίσει ως αδύνατα. Μια φορά ένας ειδικός απέδειξε ότι σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής οι πεταλούδες δεν μπορούν να πετάξουν αλλά οι πεταλούδες που δεν γνώριζαν αυτό το νόμο συνέχισαν και συνεχίζουν να πετούν.

Εάν σε διάφορα μέρη και σε διάφορες χώρες-θα έλεγε κανείς σε διάφορες ηπείρους-γίνουν παρόμοια πειράματα με βάση αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές τα πειράματα αυτά μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη υπηρεσία με την ανταλλαγή των αποτελεσμάτων των συνομιλιών τους και κυρίως των πειραμάτων τους.

Μια τέτοια εργασία παρακινεί  τους μεγάλους στο εξαιρετικά δύσκολο έργο της αποδοχής του πνεύματος των νέων που επιτυγχάνεται με δύο τρόπους. Με το να γίνουν νέοι με τους νέους και με το να συνειδητοποιήσουν ότι ένας νέος κύκλος πολιτισμού και κουλτούρας πρόκειται να εμφανισθεί, που πρέπει να έχει αναγκαστικά από την αρχή ένα ξεχωριστό νέο χαρακτήρα. Και αυτό με φέρνει στο δεύτερο μέρος του θέματος μου, στην ψυχοσύνθεση των ηλικιών μιας ανθρώπινης ύπαρξης, που περιλαμβάνει τη διατήρηση ζωντανών συνειδητών και σε λειτουργία μέσα μας των καλύτερων φάσεων κάθε ηλικίας ή επιπέδων ανάπτυξης του παρελθόντος μας.

Κάθε ηλικία από μόνη της δεν είναι κατώτερη ή ανώτερη από τις άλλες, αλλά έχει (η ηλικία) πλευρές που, χάριν ευκολίας, μπορούμε να τις καθορίσουμε ανώτερες ή κατώτερες, αρμονικές ή μη αρμονικές, δημιουργικές και εποικοδομητικές ή παθητικές, άγονες και ακόμη καταστρεπτικές. Αυτό φαίνεται καθαρά όταν εξετάσουμε τους κύκλους μιας ανθρώπινης ζωής, αν και στην περίπτωση αυτή πρέπει η εξέταση να περιορισθεί σε μια γενική περίληψη. Ο χώρος δεν επιτρέπει να επεκταθούμε περισσότερο, αλλά απλώς να αναφέρουμε, για παράδειγμα, τα πολυάριθμα διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά, που προέρχονται από ατομικές διαφορές, σωματικές και χαρακτηριολογικές και από την ποικιλία του οικογενειακού, κοινωνικού και εθνικού περιβάλλοντος που ζει και αναπτύσσεται κάθε άτομο. Αλλά ακόμη και μια τόσο ατελής και σχηματική εξέταση ενδέχεται να είναι αρκετή για μια αρχική τοποθέτηση αυτής της απαρτίωσης, της ψυχοσύνθεσης δηλ. των ανθρώπινων ηλικιών.

Στο στάδιο της «Παιδικής Ηλικίας» βρίσκουμε την ιδέα του φυσικού παιδιού, που περιγράφει ο Ρουσσώ, αμόλυντο και αδιάφθορο, ένα παιδί που ανατράφηκε με την επίδραση των μεγάλων. Αλλά ακόμη και σε συνηθισμένα κοινωνικά περιβάλλοντα και χωρίς να λάβουμε υπόψη την ειδυλλιακή και συζητήσιμη τοποθέτηση του Ρουσσώ, είναι φανερό ότι τα παιδιά παρουσιάζουν πολύ θετικές ψυχολογικές πλευρές, που συχνά δεν αναγνωρίζονται και δεν εκτιμώνται. Τα θετικά ψυχολογικά χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας περιλαμβάνουν την απλότητα, την ειλικρίνεια, την εμπιστοσύνη, την αυθόρμητη στοργή, το θαυμασμό, την περιέργεια, και τη χαρά. Στα αρνητικά χαρακτηριστικά εντοπίζουμε τις ασυγκράτητες ορμές, την έλλειψη πνευματικής οργάνωσης, ιδιοτροπίες και αστάθεια, όπως επίσης συχνές εκδηλώσεις ζηλοτυπίας, επιθετικότητας και ορισμένες μορφές σκληρότητας όπου είναι κατά ένα μεγάλο μέρος ασυνείδητες γιατί το παιδί δεν συνειδητοποιεί πόσο υποφέρουν τα ζώα που βασανίζει.

Το στάδιο της προεφηβικής ηλικίας, που κατά προσέγγιση αρχίζει από το 8o έτος της ηλικίας και τελειώνει το 14o ονομάζεται η αγνώμων ηλικία. Χαρακτηρίζεται, κυρίως για τα αγόρια, από πράξεις αν όχι από λέξεις που δείχνουν την πρώτη «εκδήλωση για ανεξαρτησία». Τα παιδιά επαναστατούν κατά της αυταρχικότητας των γονέων και των δασκάλων, η ανάγκη δε που έχουν για δημιουργική εκτόνωση της ενεργητικότητας τους τα οδηγεί σε αυθόρμητες αγωνιστικές και επιθετικές εκδηλώσεις συμπεριφοράς. Οι συνθήκες ζωής στις πόλεις, που περιορίζουν ή τελείως εμποδίζουν τη φυσική και λογική διέξοδο της ζωτικότητάς τους καθιστούν τα προβλήματα αυτά δυσκολότερα. Αλλά αν τα παιδιά αυτά τοποθετηθούν σε ευνοϊκό περιβάλλον και καθοδηγούν κατάλληλα, μπορούν να φανερώσουν τις θετικές ιδιότητες της ηλικίας αυτής που είναι θάρρος, διάθεση για περιπέτεια, ικανότητα για αντοχή στις σωματικές ταλαιπωρίες και να αναπτύξουν συναισθήματα φιλίας και συνεργασίας με τις ομαδικές απασχολήσεις. Ο πρακτικός τρόπος να εκδηλώσουν τα παιδιά αυτές τις ιδιότητες είναι να απασχοληθούν σε συλλόγους νέων, (μουσικούς, αθλητικούς, καλλιτεχνικούς κλπ). Παρόμοιες ομαδικές απασχολήσεις υπάρχουν και για τα κορίτσια.

Και στην εφηβική ηλικία συναντάμε ένα μίγμα από θετικά και αρνητικά στοιχεία, τα οποία όμως συχνά χαρακτηρίζονται από αυξημένη ένταση. Τα θετικά στοιχεία περιλαμβάνουν την αυτοσυνειδησία έναν ιδεαλισμό που συχνά είναι σε έξαρση και που διατηρείται πότε για λίγο και πότε για πολύ, τον πλατωνικό έρωτα, τα θρησκευτικά συναισθήματα, τον ενθουσιασμό και άλλες ανθρωπιστικές ιδιότητες, μια υπερβολική εριστική διάθεση που δημιουργεί την έλλειψη κατανόησης και εκτίμησης των δικαιωμάτων των άλλων, και μια πέρα του δέοντος υπερηφάνεια που αντικατοπτρίζει ένα συναίσθημα κατωτερότητας αβεβαιότητας, και απομάκρυνσης από την πραγματικότητα.

Συχνά παρατηρείται μια ευδιάκριτη αμφιθυμία δηλαδή η εμφάνιση και σύγκρουση ανάμεσα σε αντίθετες τάσεις. Θα αναφέρω μερικές απ’ αυτές που μνημονεύει ο Στάνλευ Χώλλ, συγγραφέας ενός συνοπτικού και πολύτιμου βιβλίου «περί εφηβείας»: υπερδιέγερση-αδράνεια, χαρά-λύπη, αλτρουισμός-εγωισμός, περιέργεια-αδιαφορία, αγάπη για διάβασμα, υπερεπιθυμία για εξωτερικές δραστηριότητες, ευαισθησία στις αισθησιακές εντυπώσεις, μέριμνα για αφηρημένα προβλήματα και σ’ αυτά δύνανται να προστεθούν το ξύπνημα της σεξουαλικότητας και η ιδεαλιστική αγάπη.

Κατά το στάδιο της νεότητας διαμορφώνεται και σταθεροποιείται η προσωπικότητα. Οι αμφιθυμίες που χαρακτήριζαν την εφηβική ηλικία εξαφανίζονται ή περιορίζονται. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά αυτής της ηλικίας είναι το θάρρος, ο ενθουσιασμός, η  διάθεση για αφοσίωση σε ένα σκοπό ή ένα ιδεώδες, το πνεύμα αυτοθυσίας, η αγάπη που εκδηλώνεται με διάφορες μορφές, το ομαδικό πνεύμα, η φιλία και η αλληλεγγύη. Τα βασικά αρνητικά χαρακτηριστικά της περιόδου αυτής είναι η υπερβολή, η παραμόρφωση και η διαστροφή των υψηλότερων ιδεωδών που εκδηλώνονται με τη βία, την άσκοπη επαναστατικότητα, τον εξτρεμισμό, την έλλειψη ανεκτικότητας την άρνηση συμβιβασμού και του φανατισμού.

Κατά το στάδιο της ενηλικίωσης οι θετικές ιδιότητες είναι η κοινή λογική γεννημένη από τις εμπειρίες της ζωής, μια περισσότερο ισορροπημένη και αντικειμενική κρίση, οργάνωση της προσωπικής ζωής και μια συναίσθηση ευθύνης κατά την αντιμετώπιση και εκτέλεση των καθηκόντων τους καθώς και την εδραίωση σχέσεων με μέλη μιας οικογένειας ή κοινωνίας. Στο στάδιο αυτό οι αρνητικές ιδιότητες αντικατοπτρίζουν ακριβώς την υπερβολή των θετικών ιδιοτήτων ή την μη κατάλληλη εφαρμογή τους. Από μια άποψη ευρίσκονται συγκεντρωμένες στην αστική νοοτροπία με τις επιθυμίες της για οικονομική ασφάλεια και καλή κοινωνική θέση, την τάση της να εγκαταλείψει τα νεανικά ιδεώδη που δεν τους εξυπηρετούν, με το συμβιβασμό της και την προτίμηση της για μια ήσυχη ζωή και σταθερότητα που εξασφαλίζουν την προσωπική ανάπτυξη και την ατομική και κοινωνική πρόοδο.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Roberto Assagioli : «Η ΑΣΚΗΣΙΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΕΩΣ», του οποίου, η μετάφραση πραγματοποιήθηκε από τον κ.Τριαντάφυλλο Τριανταφύλλου. Τον ευχαριστούμε θερμά για την ευγενική παραχώρηση του αποσπάσματος, προς δημοσίευση.
Μεταφορά καθαρεύουσας σε δημοτική:  Κολοκυθά Δήμητρα

Κείμενο δημοσιευθέν στον ιστότοπο http://www.solon.org.gr/

(http://www.solon.org.gr/index.php/palia-kai-nea-epohi/107--a--/1559-genies-hlikies-assagioli-part1.html)

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΗΛΙΚΙΩΝ (Α΄ Μέρος)