Η ζωή και το έργο της Μάργκαρετ Θάτσερ - Σύντομη παρουσίαση της φιλελεύθερης πολιτικής που εφάρμοσε

Βιογραφικό

η Μάργκαρετ Θάτσερ σε νεαρή ηλικία

Η Μάργκαρετ Θάτσερ, Βαρόνη Θάτσερ (13 Οκτωβρίου 1925 – 8 Απριλίου 2013) (πλήρες όνομα Margaret Hilda Thatcher), Λαίδη του Τάγματος της Περικνημίδας, Μέλος του Τάγματος της Αξίας, Μέλος του Συμβουλίου Επικρατείας του Ηνωμένου Βασιλείου, Μέλος της Βασιλικής Εταιρείας, σήμερα Βαρώνη Θάτσερ και μέλος της Βουλής των Λόρδων, ήταν αρχηγός του Συντηρητικού Κόμματος του Ηνωμένου Βασιλείου από το 1975 ως το 1990 και Πρωθυπουργός της χώρας από το 1979 ως το 1990. Ήταν η πρώτη και μόνη ως σήμερα γυναίκα που κατέλαβε αυτές τις δύο θέσεις.

Η ζωή της

 Το πατρικό της όνομα ήταν Margaret Hilda Roberts. Γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1925 και μεγάλωσε στην πόλη Grantham της κομητείας Λίνκολνσάιρ. Ο πατέρας της ήταν παντοπώλης και αναμιγνυόταν στην τοπική πολιτική ζωή, ενώ ήταν και ιερέας εκκλησίας Μεθοδιστών. Η οικογένειά της ανήκε στο Εργατικό Κόμμα. Είχε και μια μεγαλύτερη αδερφή, την Muriel (1921-2004). Ανατράφηκε ως ευσεβής Μεθοδίστρια.

 Η Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν καλή μαθήτρια. Φοίτησε στο Κολλέγιο Σόμερβιλ και το 1944 γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για να σπουδάσει χημεία και ειδικά κρυσταλλογραφία. Το 1946 εκλέχθηκε Πρόεδρος της Συντηρητικής Ένωσης του Πανεπιστημίου Οξφόρδης. Μετά την αποφοίτησή της εργάστηκε σε διάφορες εταιρίες ως ερευνήτρια χημικός.

 Το 1951 παντρεύτηκε τον Ντένις Θάτσερ, έναν διαζευγμένο πλούσιο επιχειρηματία, ο οποίος χρηματοδότησε τις νομικές σπουδές της Μάργκαρετ. Το 1953 γεννήθηκαν τα δίδυμα παιδιά τους, την ίδια χρονιά που η ίδια τελείωσε τις σπουδές της, ειδικευόμενη στο φορολογικό δίκαιο.

Μάργκαρετ Χίλντα Θάτσερ, μια κόρη μπακάλη, κατάφερε και πέρασε από όλες τις πολιτικές βαθμίδες, ώσπου εξασφάλισε την ηγεσία του κόμματος των Συντηρητικών και από εκεί την πρωθυπουργία της Βρετανίας από το 1979 έως το 1990, δίνοντας το όνομά της στην καπιταλιστική λαίλαπα της δεκαετίας του 1980, με συνθήματα όπως «δεν υπάρχει κοινωνία, μονάχα το άτομο».

Περισσότερο απ’ οποιονδήποτε άλλο πολιτικό ηγέτη, η Θάτσερ υπήρξε η προσωποποίηση της καπιταλιστικής λαίλαπας που σάρωσε τον πλανήτη τις δεκαετίες του 1980 και 1990. Σήμερα, ωστόσο, αυτό το οικονομικό μοντέλο σωριάζεται με πάταγο και τα αρνητικά συναισθήματα για την Σιδηρά Κυρία εξακολουθούν να είναι έντονα, όχι μόνο στην Αγγλία αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Η Θάτσερ πέρασε από όλες τις πολιτικές βαθμίδες ώσπου εξασφάλισε την ηγεσία του κόμματος των Συντηρητικών και από εκεί την πρωθυπουργία της Βρετανίας. Με την εκλογή του Ρόναλντ Ρίγκαν στην προεδρεία των ΗΠΑ, οι δυο ηγέτες γίνονται αχώριστο δίδυμο, δίνοντας το σύνθημα για την οικονομική σταυροφορία που θα σάρωνε ολόκληρο τον πλανήτη. Μαζί, οι δυο ηγέτες αποφάσισαν να εφαρμόσουν τις νεοφιλελεύθερες οικονομικές συνταγές του οικονομολόγου Milton Friedman – διδάγματα τα οποία είχε ακολουθήσει μοναχά ο δικτάτορας της Χιλής και μετέπειτα φίλος της Μ. Θάτσερ, Αγκούστο Πινοσέτ.

«Ελάτε μαζί να νικήσουμε το σοσιαλισμό», έλεγε η Σιδηρά Κυρία όποτε ανακοίνωνε την ιδιωτικοποίηση κάποιας δημόσιας εταιρείας. Η Βρετανία της δεκαετίας του 1980, ωστόσο, δεν ήταν όσο προετοιμασμένη θα ήθελε η Θάτσερ για το νέο οικονομικό όραμα. Στο Λονδίνο και πολλές άλλες πόλεις της Αγγλίας ξεσπούν βίαιες ταραχές που τερματίζονται μονάχα με την καταστολή της αστυνομίας. Το 1981 αντιμετωπίζει με αδιαλλαξία τους απεργούς πείνας του ΙΡΑ, δέκα εκ των οποίων χάνουν τη ζωή τους. Τον Απρίλιο του 1982 ο δικτάτορας της Αργεντινής, Λεοπόλντο Γκαλτιέρι, προχωράει στην κατάληψη των νήσων Φόκλαντ. Ο πόλεμος έληξε 74 ημέρες μετά με ήττα της Αργεντινής και ενδυνάμωσε το προφίλ της Θάτσερ που κέρδισε ξανά τις εκλογές του 1983, κατατροπώνοντας για δεύτερη φορά τους Εργατικούς.

Απόλυτη κυρίαρχος πια του παιχνιδιού, η Θάτσερ στρέφεται κατά αυτού που αποκαλεί «εσωτερικό εχθρό»: τα βρετανικά συνδικάτα. Ύστερα από μήνες απεργιακών κινητοποιήσεων του συνδικάτου των ανθρακωρύχων, η Θάτσερ βγαίνει για ακόμα μια φορά νικήτρια και η Αγγλία είναι πια μια άλλη χώρα.

Η θητεία της Μάργκαρετ Θάτσερ άρχισε και τελείωσε με βία. Το 1990 το Λονδίνο γνώρισε τις μεγαλύτερες ταραχές που είδαν πολλές γενιές στο κέντρο του, εξαιτίας του απεχθούς φορολογικού σχεδίου της. Στις 22 Νοεμβρίου του ίδιου έτους η Θάτσερ διαβαίνει για τελευταία φορά το κατώφλι του Μπάκινγχαμ ως πρωθυπουργός της χώρας. Η μακροβιότερη ένοικος του αριθμού 10 της Ντάουνινγκ Στριτ αποχωρώντας από την ηγεσία των Τόρις έκλεισε το μάτι στον Τόνι Μπλέρ. «Στα μπροστινά έδρανα του κοινοβουλίου διακρίνω ισχυρές δόσεις σοσιαλισμού. Όχι, όμως, και στον Τόνι Μπλερ. Αυτός φαίνεται να το έχει ξεπεράσει» δήλωσε στην πρώτη της συνέντευξη μετά την αναρρίχησή του στην ηγεσία των Εργατικών.

Οι πρώτες αναθεωρητικές φωνές για την πολιτική της υποστήριξαν ότι, χωρίς τις μεταρρυθμίσεις της, η Βρετανία δεν θα γνώριζε την οικονομική άνθηση της περιόδου του Μπλερ. Σήμερα, με την οικονομική κρίση να μαστίζει τη Γηραιά Αλβιώνα, η Θάτσερ θα μείνει στην ιστορία, και φυσικά μαζί και ο πολιτικός της έρωτας Ρόναλντ Ρίγκαν, ως η πηγή του κακού.

Τo κληροδότημα της Θάτσερ

Μια από τις πιο συχνά διατυπωμένες κριτικές κατά της ελεύθερης αγοράς και του φιλελευθερισμού είναι ότι απέτυχε όπου και όταν εφαρμόστηκε πιστά.
Το κλασικό παράδειγμα είναι η διακυβέρνηση Θάτσερ με τις επαναστατικές μεταρρυθμίσεις της στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εδώ θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια ψύχραιμη ανάλυση του κληροδοτήματος της Θάτσερ, του τι ακριβώς δηλαδή έμεινε από τις μεταρρυθμίσεις της και πόσο επηρέασαν τον κόσμο.

Αντί εισαγωγής

Η Μάργκαρετ Θάτσερ, παρέλαβε το 1979 ένα Ηνωμένο Βασίλειο σε συνεχή παρακμή. Οι πρόσφατες πετρελαϊκές κρίσεις είχαν τσακίσει την οικονομία, αλλά ήταν σαφής και μια μακρόχρονη τάση για το ΗΒ, τάση αποβιομηχάνισης και στασιμότητας. Οι άλλες χώρες της Ευρώπης φαινόντουσαν να τρέχουν, η Γερμανία απειλούσε να γίνει παντοδύναμη στην Ευρώπη και η Αγγλία δεν μπορούσε ακόμα να ξεπεράσει την απώλεια της αυτοκρατορίας, ούτε να χωνέψει το γεγονός ότι είχε καταντήσει μια ακόμα μεσαία ευρωπαϊκή δύναμη.

ΑΕΠ κκ διαφόρων χωρών, από το 1950 έως το 1979, έτος βάσης το 1950. Η αγγλική παρακμή ολοφάνερη

Στο γράφημα μπορείτε να δείτε την πρόοδο στην ανάπτυξη της Αγγλίας (και άλλων χωρών) από το 1950 έως το 1979. Προσέξτε ότι το 1950 είναι έτος βάσης για κάθε χώρα, δηλαδή το γράφημα δείχνει μόνο την σχετική άνοδο κάθε χώρας σε σχέση με το εισόδημα της το 1950. Παρατηρείστε πόσο τεράστια είναι η διαφορά της ανόδου της Αγγλίας με την άνοδο στην Γαλλία και την Γερμανία. Ακόμα και αν δεχτούμε ότι η Αγγλία ξεκινούσε από υψηλότερη βάση και άρα δεν μπορούσε να αναπτύσσεται το ίδιο γρήγορα, η διαφορά είναι πολύ μεγάλη. Η Γαλλία αναπτύχτηκε 100 ποσοστιαίες μονάδες πιο πολύ από την Αγγλία και η Γερμανία 150! Έτσι στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 η Γερμανία και η Γαλλία είχαν φτάσει να είναι πλουσιότερες από την Αγγλία, την πηγή της βιομηχανικής επανάστασης και παραδοσιακά πλουσιότερη ευρωπαϊκή χώρα.

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ΄80 οι περισσότεροι άνθρωποι περίμεναν η Γερμανία να γίνει ο ηγέτης της Ευρώπης και μιλούσαν με θαυμασμό για το γερμανικό οικονομικό θαύμα. Η Γαλλία φαινόταν να είναι ο άξιος συμπαραστάτης της Γερμανίας και στυλοβάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Αγγλία φαινόταν να μένει στο περιθώριο οικονομικά και πολιτικά1.

Το έργο της Θάτσερ

Μάργκαρετ Θάτσερ, ονομασμένη από τους Σοβιετικούς ως Σιδηρά Κυρία

Η Θάτσερ ήρθε στην εξουσία με ριζοσπαστικές ιδέες, ελπίζοντας να αντιστρέψει την παρακμή της χώρας. Χάρη στην πίστη της στην δύναμη των ιδεών και την ατσαλένια επιμονή της, έφερε σε πέρας μεταρρυθμίσεις που κανείς δεν περίμενε (ούτε ήθελε) να δει εκείνη την εποχή. Ιδιωτικοποιήσεις μεγάλων κλάδων της οικονομίας, περιστολή των δημοσίων δαπανών, περικοπή επιδοτήσεων, μείωση του δημοσίου χρέους με τα λεφτά που εξοικονομούνται, μείωση φόρων, απορρύθμιση πολλών κλάδων της οικονομίας και περιορισμός της γραφειοκρατίας, στροφή από την βιομηχανία στις υπηρεσίες (λεπτομέρειες εδώ).

Οι σύγχρονοι της Θάτσερ, ακόμα και στην Αγγλία, αμφέβαλλαν πολύ για την ουσία των μεταρρυθμίσεων. Οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες, οι περισσότερες αρνητικές, μερικές ιδιαίτερα έντονες, με πιο χαρακτηριστική την τεράστια απεργία των ανθρακωρύχων το 1984-1985. Ο τρόπος που η Θάτσερ αντιμετώπισε αυτές τις αντιδράσεις ήταν χαρακτηριστικός.

Στην περίπτωση των ανθρακωρύχων, προετοιμάστηκε μαζεύοντας μεγάλα αποθέματα άνθρακα και μετά ανακοίνωσε το κλείσιμο κάμποσων ορυχείων που ήταν αντιοικονομικά και κόστιζαν μεγάλα ποσά στην βρετανική κυβέρνηση. Οι ανθρακωρύχοι αντέδρασαν άμεσα ξεκινώντας πολύ μεγάλες απεργίες. Η Θάτσερ δεν ενέδωσε, λέγοντας ότι το να ενδώσει στις απαιτήσεις τους θα ήταν σαν να παραδίδει την χώρα από την δημοκρατία στην οχλοκρατία. Οι απεργοί επέμειναν και αυτοί, περιμένοντας ότι η χώρα θα υποκύψει στους εκβιασμούς τους, με τον χειμώνα να έρχεται και το κάρβουνο να λιγοστεύει. Όμως είχαν υπολογίσει λάθος. Μετά από πολλά επεισόδια, δυστυχώς 9 νεκρούς και σχεδόν έναν χρόνο μετά, η απεργία έληξε και η επιμονή της Θάτσερ είχε κερδίσει μια πολύ μεγάλη μάχη. Αυτό που έδειξε η κα. Θάτσερ ήταν ότι η κυβέρνηση ήταν έτοιμη για μεταρρυθμίσεις και δεν θα φοβόταν το πολιτικό κόστος για να τις φέρει σε πέρας. Στην πραγματικότητα η κα. Θάτσερ έδειξε κάτι βαθύτερο, που αφορά κάθε κυβέρνηση του πλανήτη: οι μεταρρυθμίσεις συχνά έχουν ένα ιδιάζον χαρακτηριστικό. Τα οφέλη είναι συνολικά μεγαλύτερα από το κόστος αλλά και περισσότερα άτομα ωφελούνται παρά βλάπτονται. Όμως το κόστος πέφτει συγκεντρωμένο σε συγκεκριμένες, μικρές ομάδες που έχουν έτσι κίνητρο να ακούγονται πολύ πιο πολύ από τον πολύ κόσμο που ωφελείται από λίγο. Έτσι στην πραγματικότητα το πολιτικό κόστος είναι συχνά ένας μύθος, κάτι που ένας αποφασισμένος ηγέτης μπορεί να ξεπεράσει όταν δείξει στον πολύ κόσμο τι έχει να κερδίσει η χώρα από μια μεταρρύθμιση.

Τα ανθρακωρυχεία συνέχισαν να κλείνουν, μαζί με αρκετά άλλα απολιθώματα της βιομηχανικής επανάστασης στην Αγγλία, χωρίς εμπόδια πια από ειδικές ομάδες πίεσης. Πολλοί έσπευσαν να χαρακτηρίσουν την γενικευμένη αποβιομηχάνιση του Ηνωμένου Βασιλείου που έφεραν οι μεταρρυθμίσεις, ως ένα σημάδι καταστροφής. Ήταν όμως έτσι; Ας δούμε την ανάπτυξη στο Ηνωμένο Βασίλειο σε σύγκριση με άλλες χώρες.

ΑΕΠ κκ διαφόρων χωρών, από το 1980 έως το 1999, έτος βάσης το 1980. Η εικόνα αναστρέφεται πλήρως

Η αλήθεια είναι ότι η στροφή της Θάτσερ από την επιδοτούμενη προβληματική βιομηχανία στις υπηρεσίες, ήταν μια εξαιρετική στρατηγική που πρόλαβε και έλυσε τα προβλήματα που βασανίζουν αρκετές από τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης σήμερα. Από ουραγός η Αγγλία μετατράπηκε σε πρωτοπόρο. Άλλη μια φορά, όπως στην βιομηχανική επανάσταση, η Αγγλία έδειχνε στην Ευρώπη τον δρόμο για την πρόοδο. Αντίθετα, χώρες που δεν μεταρρυθμίστηκαν αρκετά γρήγορα, όπως η Γαλλία, έμειναν πολύ πίσω. Και χώρες όπως η Ελλάδα, που όχι μόνο δεν έκαναν μεταρρυθμίσεις αλλά γύρισαν προς τα πίσω, αυξάνοντας τον δημόσιο τομέα τους, είχαν μια πραγματική καταστροφή.

Το πόσο είχε πειστεί η Αγγλία τελικά για την αξία των μεταρρυθμίσεων της Θάτσερ, φαίνεται από το γεγονός ότι, όταν οι Νέοι Εργατικοί κατάφεραν επιτέλους να κερδίσουν, κέρδισαν αποκηρύσσοντας τις σοσιαλιστικές ιδέες τους! Ο Τρίτος Δρόμος του Τόνυ Μπλαίρ, στην πράξη δεν ήταν τίποτα άλλο από συνέχεια των κινήσεων της Θάτσερ, κινήσεις που τις συνέχισε μάλιστα με αρκετή συνέπεια και επιτυχία.

Το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Τα έσοδα των ιδιωτικοποιήσεων χρησιμοποιήθηκαν για να το μειώσουν και γενικά το πέτυχαν, με ένα μικρό διάλειμμα εξαιτίας της ύφεσης στις αρχές της δεκαετίας του 90.

Η μεγάλη μείωση των δημοσίων δαπανών στα έτη της Θάτσερ

Στα γραφήματα βλέπουμε πως η κα. Θάτσερ κατάφερε να συγκρατήσει και να μειώσει τις δημόσιες δαπάνες και πως ο Τόνυ Μπλαιρ με ένα μικρό διάλειμμα συνέχισε αυτές τις πολιτικές. Αλλά ακόμα πιο εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία όταν συγκρίνουμε με χώρες σαν την Γαλλία.

Η Γαλλία (όπως και η Ελλάδα σε χειρότερο βαθμό) προσπάθησε με αυξανόμενα ελλείμματα και εκτεταμένο παρεμβατισμό να σπρώξει την οικονομία της, ακολουθώντας δηλαδή την ακριβώς αντίθετη πολιτική από την Αγγλία.

Βλέπουμε στην Γαλλία πολύ μεγάλα ελλείμματα και έναν τριπλασιασμό του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ! Όπως είδαμε πιο πάνω, αυτές οι καταστροφικές πολιτικές έφεραν την Γαλλία σε δύσκολη θέση (και την Ελλάδα κοντά στην χρεοκοπία όπως ελπίζω θα θυμούνται οι Έλληνες. Αυτό που έγινε στην δεκαετία του 80 στην Ελλάδα ήταν η αντιγραφή ενός καθυστερημένου γαλλικού μοντέλου με πρόσθετη όμως διαστροφή, εγκληματική διαφθορά και οργανωμένη σπατάλη).

Χρέος και έλλειμμα της Γαλλίας

Το κληροδότημα της Θάτσερ, που το παρέλαβε και το συνέχισε σχετικά πειθαρχημένα ο Τόνυ Μπλαιρ, ανέβασε το Ηνωμένο Βασίλειο σε μια πολύ καλή θέση σε σύγκριση με τις παρόμοιες χώρες.

Αυτό φαίνεται συγκρίνοντας πλήθος δεικτών (δείτε και τον παρακάτω πίνακα). Ο πληθωρισμός έπεσε δραματικά από το 18% στο περίπου 3%, η ανεργία που κατά το 1980 φαινόταν να εκτοξεύεται, μετά από μια παροδική άνοδο έπεσε σε πολύ καλά επίπεδα, πολύ χαμηλότερα από της Γαλλίας, Γερμανίας. Και το μέσο εισόδημα στην Αγγλία έφτασε να είναι σχεδόν 10% υψηλότερο της Γαλλίας.

	Ανεργία	ΑΕΠ κ.κ. σε ΜΑΔ
Γαλλία	9,7	27.738
Γερμανία	9,6	28.988
Ελλάδα	10,5	18.722
Ιταλία	8	27.984
ΗΠΑ	5,5	39.496
Ηνωμένο Βασίλειο	4,6	30.277

Πηγή: 2004, Παγκόσμιοι Πίνακες Φιν. Στατ. Υπηρεσίας

Είχαμε λοιπόν τις τελευταίες δεκαετίες ένα εξαιρετικό φυσικό πείραμα. Μερικές δυτικές ανεπτυγμένες χώρες, παρόμοιες μεταξύ τους, που ακολουθούν πολύ διαφορετικές οικονομικές πολιτικές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η πολιτική του περιορισμού του κράτους και της δημοσιονομικής πειθαρχίας οδηγούν σε μια υγιή οικονομία και μια σημαντική ανάπτυξη. Οι αλόγιστες δαπάνες και η κρατική παρέμβαση αντίθετα, πνίγουν τους πολίτες και την οικονομία. Η Γαλλία και η Γερμανία ασφυκτιούν, η Αγγλία και οι ΗΠΑ προχωρούν δυναμικά προς το μέλλον.

Κριτική

Πολλοί επικριτές του αγγλικού μοντέλου, επισημαίνουν ότι η Θάτσερ έφερε ανισότητες και ότι η φτώχεια στην Αγγλία είναι υπερβολικά υψηλή. Η ίδια πάνω σε αυτό ανέφερε: «Για τις μεν ανισότητες, ενώ είναι αλήθεια δεν με ανησυχεί απαραίτητα. Όταν όλοι γίνονται πλουσιότεροι, αλλά μερικοί πιο γρήγορα από τους άλλους, όπως έγινε στην Αγγλία, οι ανισότητες ανεβαίνουν. Αλλά δεν βλέπω γιατί αυτό είναι κακό.» (περισσότερα εδώ).

Η απόλυτη φτώχεια από την άλλη είναι πάντα κακή. Και πραγματικά το ποσοστό φτώχειας 2 είναι σήμερα 14,1% στην Γαλλία και 21.8% στην Αγγλία3! Κατά τα χρόνια της Θάτσερ αυξήθηκε το ποσοστό από 17,1% στο 22,8% το 1991, για να κατέβει λίγο στο σημερινό 21,8%. Όμως όπως εξηγήσαμε, ο δείκτης της φτώχειας είναι ένας σχετικός δείκτης. Για να κρίνουμε το έργο της Θάτσερ, πρέπει να κοιτάξουμε άλλα πράγματα: ανέβηκαν τα εισοδήματα των φτωχών από το 1980 έως σήμερα; Η αλήθεια είναι ότι στα χρόνια της Θάτσερ ανέβηκαν τα εισοδήματα όλων των τάξεων στην Βρετανία. Το φτωχότερο 20% είδε τα εισοδήματα του να ανεβαίνουν περίπου 0,5% ετησίως έναντι 3,5% για το πλουσιότερο 20%. Αυτό ήταν βέβαια αναμενόμενο, καθώς οι μεταρρυθμίσεις είχαν ως σκοπό οι παραγωγικοί άνθρωποι να αρχίσουν να δημιουργούν περισσότερο πλούτο. Η θεωρία λέει ότι μετά αυτός ο πλούτος θα αρχίσει να διαπερνά και τα φτωχότερα στρώματα της κοινωνίας (το λεγόμενο trickle down). Και όντως, χωρίς αλλαγή της πολιτικής, και παρά την ελαφριά κρίση, είχαμε στα χρόνια του Τζων Μεητζορ οι φτωχότεροι να τρέχουν με 1,5% ετησίως, ταχύτερα από τους πλουσιοτέρους που έτρεχαν με 0,5%. Και στα χρόνια του Τόνυ Μπλαιρ πια, επίσης χωρίς μεγάλη αλλαγή πολιτικής, έχουμε φτάσει σε μια ισορροπία, με όλα τα οικονομικά στρώματα να τρέχουν με τον ίδιο περίπου ρυθμό, 2,6%.

Άλλοι κριτικάρουν την ίδια την μείωση του κοινωνικού κράτους, ανεξαρτήτως αν οι φτωχοί έγιναν πλουσιότεροι ή όχι. Είναι σαφές ότι η κα. Θάτσερ περιέκοψε τα κοινωνικά επιδόματα, κάθε λογής ενισχύσεις που η κοινωνία υποχρεώνεται να καταβάλει σε διάφορα άτομα. Αλλά αυτό δεν έγινε χωρίς λόγο. Με τα λόγια της ίδιας:

«There is no such thing as society: there are individual men and women and there are families.»

Δεν υπάρχει μια κοινωνία σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αφαιρούμε πόρους από μερικούς με την βία και να τα δίνουμε σε άλλους, για χάρη της κοινωνίας. Κανείς δεν μπορεί να υποχρεώνεται σε θυσίες για χάρη ενός απρόσωπου μορφώματος που λέγεται κοινωνία, έθνος, κράτος, ομάδα ή ότι άλλο θέλετε. Το κράτος, σύμφωνα με αυτήν την φιλοσοφία, δεν μπορεί να μειώνει τις ανισότητες με την βία, κόβοντας τα πόδια μερικών πολιτών. Αυτό που μπορεί να κάνει, είναι αυτό που έκανε η κα. Θάτσερ: να αφήσει το πεδίο ελεύθερο για τον καθένα μας να κερδίσει το ψωμί του σε έναν δίκαιο αγώνα, χωρίς εμπόδια. Οι φόροι έπεσαν για όλες τις οικονομικές ομάδες, ασθενείς ή πλούσιες. Η ανεργία έπεσε σε επίπεδα σχεδόν πλήρους απασχόλησης. Όποιος θέλει μπορεί σήμερα στην Βρετανία να εργαστεί4 και να ζει σε πολύ καλές συνθήκες χωρίς να επιβαρύνεται υπέρογκα από το κράτος. Μπορεί και να μην δουλέψει, μπορεί να στοχάζεται για την φύση του κόσμου σε ένα παγκάκι σε ένα πάρκο. Είναι στο χέρι του να διαλέξει τι θα κάνει…

Το τελευταίο κομμάτι της κριτικής, και από τους ίδιους τους Άγγλους, αφορά την εχθρικότατα της Θάτσερ στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αν και ξεφεύγει λίγο από το θέμα του παρόντος άρθρου, ο υπογράφων βλέπει εδώ ίσως το μεγάλο ελάτωμμα της Θάτσερ, που ο Τόνυ Μπλερ αργότερα φάνηκε να διορθώνει λίγο. Η Βρετανία ανήκει στην Ευρώπη και πρέπει να προσφέρει τα ταλέντα και τις ιδέες της στην υπηρεσία της Ευρώπης. Μια Ευρώπη με μεγαλύτερη βρετανική επιρροή θα είναι καλή, τόσο για την Ευρώπη, όσο και για την Βρετανία.

Επίλογος

Η μεταστροφή που έφερε η κα. Θάτσερ στην αγγλική πολιτική σκηνή ήταν μια συγκλονιστική απόδειξη ότι ένα άτομο μόνο του μπορεί να αλλάξει μια ολόκληρη χώρα και ίσως το κυρίαρχο μοντέλο οικονομικής πολιτικής σε όλη την Δύση. Έδειξε σε όλους ότι η μείωση των δημοσίων δαπανών και του παρεμβατισμού μπορεί να απελευθερώσει τις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας που ασφυκτιούν κάτω από τον κρατικό παρεμβατισμό και να οδηγήσει σε έναν αγαθό κύκλο ανάπτυξης. Ένδειξη ότι η προνοητική και στιβαρή ηγεσία μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με τα κατεστημένα και τις διάφορες μειονοτικές ομάδες που λυμαίνονται τον πλούτο της χώρας και να κερδίσει, για το καλό όλων. Η πολιτική της θα έπρεπε να είναι αντικείμενο μελέτης από όλους όσους ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη.

Η πρώην πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ απεβίωσε στα 87 της χρόνια, στις 08/04/2013 καθώς η υγεία της ήταν επιβαρυμένη. Υπέστη εγκεφαλικό και πέθανε ήσυχα στον ύπνο της.

Φράσεις της Θάτσερ που έγραψαν ιστορία

Πολλές από τις ατάκες της έμειναν στην ιστορία. Μεταξύ αυτών και η - λανθασμένη όπως αποδείχθηκε - πρόβλεψη, ότι δεν θα ζούσε για να δει γυναίκα στο τιμόνι της Βρετανίας. Κι όμως, έμελλε να γίνει εκείνη η πρώτη γυναίκα που ανέβηκε στον πρωθυπουργικό θώκο της χώρας και της άρεσε να θυμίζει: «δεν είμαι εδώ για να είμαι αρεστή».

• «Θα περάσουν χρόνια προτού μια γυναίκα ηγηθεί του κόμματος ή γίνει πρωθυπουργός- και αυτό όχι όσο ζω» - 1973, όταν ήταν υπουργός παιδείας

• «Δεν είμαι εδώ για να είμαι αρεστή» - μια από τις αγαπημένες της ατάκες

• «Όπου υπάρχει διαφωνία, ας κομίσουμε αρμονία. Όπου υπάρχει σφάλμα, ας κομίσουμε την αλήθεια. Όπου υπάρχει αμφιβολία, ας κομίσουμε πίστη. Και όπου υπάρχει απελπισία, ας κομίσουμε ελπίδα» -1979, όταν εξελέγη πρωθυπουργός

• «Στην πολιτική, αν θες να ειπωθεί κάτι, ζήτα το από έναν άνδρα. Αν θες να γίνει κάτι, ζήτα το από μια γυναίκα»- 1982, κατά την διάρκεια ομιλίας

• «Οποιαδήποτε γυναίκα κατανοεί τα προβλήματα του να συντηρείς ένα σπιτικό, είναι πιο κοντά στο να καταλάβει τα προβλήματα του να ηγείσαι μιας χώρας» - 1979, κατά την διάρκεια προεκλογικής εκστρατείας

• «Συνεχίζω να μάχομαι. Μάχομαι για να κερδίσω» - μετά την ατελέσφορη πρώτη ψηφοφορία για την ηγεσία των Τόρις, το 1990

Και ακόμη:

• "Μ’ αρέσει η διαφωνία, λατρεύω τις αντιδικίες. Δεν μ’ αρέσει να κάθεται κάποιος στη γωνιά του και να συμφωνεί μαζί μου. Αυτό δεν είναι δική του δουλειά."

• "Το να είσαι πρωθυπουργός είναι μοναχική δουλειά. Δεν μπορείς να ηγηθείς μέσα από το πλήθος."

• "Πιάνω στον αέρα τη δυσωδία της συγκατάβασης." (σε υπουργικό συμβούλιο)

• "Αν θες οπωσδήποτε να κόψεις το λαιμό σου, μην έρθεις να μου ζητήσεις επίδεσμο."

• "Είναι επικίνδυνο να στέκεσαι στη μέση του δρόμου. Κινδυνεύεις να σε πατήσουν όλα τ΄αμάξια."

• "Κανείς δεν θα θυμόταν τον καλό Σαμαρείτη αν είχε μόνο καλές προθέσεις. Διέθετε επίσης και λεφτά."

• "Αυτό που χρειάζεται η Βρετανία είναι μία Σιδηρά Κυρία."

Πηγές:
Για όλα τα στοιχεία εκτός από αυτά που αναγράφεται κάτι άλλο, είναι από το Penn World Table. Μπορείτε να έχετε πρόσβαση στα στοιχεία εδώ

Μια ενδιαφέρουσα αγγλική σελίδα για το κοινωνικό κράτος, με απόψεις από τα αριστερά και τα δεξιά

Γνωστές φράσεις και αποσπάσματα απο γραπτά της Θάτσερ

Βιογραφία της Θάτσερ από το περιοδικό ΤΙΜΕ

Σημειώσεις:

1.Είναι χαρακτηριστικό ότι η Αγγλία μπήκε στην ΕΕ μόλις το 1973, κυρίως λόγω των αντιρρήσεων του Ντε Γκωλ.

2.Πρέπει πάλι να σημειώσουμε ότι το ποσοστό φτώχειας που χρησιμοποιείται συνήθως είναι ένας σχετικός δείκτης. Μετράει χονδρικά το ποσοστό των ατόμων που έχουν εισόδημα χαμηλότερο από το 60% του διάμεσου εισοδήματος στην χώρα (το διάμεσο, είναι το εισόδημα που είναι ανώτερο του εισοδήματος των μισών πολιτών και κατώτερο των άλλων μισών). Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι “φτωχοί” είναι πραγματικά φτωχοί. Ένας “φτωχός” στις ΗΠΑ είναι πλουσιότερος από τον μέσο Έλληνα!

3.Πηγή για αυτά τα στοιχεία είναι κυρίως η έρευνα εισοδήματος του Λουξεμβούργου

4.Προφανώς η όλη συζήτηση δεν αφορά άτομα με ουσιαστικά προβλήματα, αναπηρίες κτλ Αυτοί οι άνθρωποι φυσικά αξίζουν της προστασίας του κράτους. Είναι δείγμα της ποιότητας μας ως συνειδητοποιημένα άτομα να φροντίζουμε τους αδύναμους που δεν μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους.

  
Πηγές του παρόντος άρθρου αποτέλεσαν οι κάτωθι ηλεκτρονικές παραπομπές:

http://www.philenews.com/el-gr/eidiseis-kosmos/47/140252/oi-atakes-tis-sidiras-kyrias-pou-emeinan-stin-istoria

http://lemesospress.com/θάτσερ-η-γυναίκα-που-έδωσε-το-όνομά-της/

http://economy.greekliberals.net/0010000078/τo-κληροδοτημα-της-θατσερ.html

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22769&subid=2&pubid=63809702

http://troktiko.eu/2013/04/πέθανε-η-μάργκαρετ-θάτσερ/

Η ζωή και το έργο της Μάργκαρετ Θάτσερ - Σύντομη παρουσίαση της φιλελεύθερης πολιτικής που εφάρμοσε

Εμμανουήλ Ροΐδης, η Ελληνική "Μεγάλη Ιδέα" και η πολιτική κρίση του 1875-1878

"Θέλωμεν να μεγαλώσωμεν": Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, η Ελληνική "Μεγάλη Ιδέα" και η πολιτική κρίση του 1875-1878

Εμμανουήλ Ροΐδης

Αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του μικρού και καχεκτικού Ελληνικού Βασιλείου, όλοι οι Έλληνες έκαναν όνειρα για μια εκ νέου πολεμική εξόρμηση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που θα απελευθέρωνε τα εδάφη στα οποία ζούσαν οι υπόλοιποι υπόδουλοι συμπατριώτες τους. Το  όνειρο αυτό αποτελεί την βασικότερη συνιστώσα της Ελληνικής πολιτικής σκέψης για πάνω από 80 χρόνια η οποία κατά καιρούς αποκρυσταλλώθηκε σε διάφορες μορφές, όπως αυτή της "Μεγάλης Ιδέας" του Κωλλέτη, η της ανασύστασης της χριστιανικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, είτε ως σταδιακή απελευθέρωση εδαφών, όπως έγινε με την Ήπειρο και την Θεσσαλία το 1881. (Κατά την γνώμη μας, η "Μεγάλη Ιδέα" δεν ήταν ένα απλό ρομαντικό ιδεολόγημα, η μια επιθετική ιμπεριαλιστική προοπτική όπως κατά καιρούς έχει παρουσιαστεί, αλλά αποτελούσε μια αδήριτη κοινωνική και οικονομική ανάγκη για ακόμη και αυτή την επιβίωση του νέου Ελληνισμού όπως αυτός εμφανίστηκε στο παγκόσμιο προσκήνιο με την επανάσταση του 1821). Η κορύφωση της αγωνίας των Ελλήνων για την τύχη των Ευρωπαϊκών εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εντάθηκε με την σλαβική επανάσταση του Ιουλίου του 1875 και τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο που ακολούθησε και έφερε τους Ρώσους κυριολεκτικά στα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης.

Μετά το εκκλησιαστικό Βουλγαρικό σχίσμα της Εξαρχίας και την θεωρία του Πανσλαβισμού που είχε καθιερωθεί από τον Ιγνάτιεφ και την διαφαινόμενη αυτονομία της νέας "Μεγάλης Βουλγαρίας", υπήρχε μεγάλη αναστάτωση στην Ελληνική κοινή γνώμη που ζητούσε επίμονα να γίνει μια Ελληνική πολεμική εμπλοκή ώστε η Ελλάδα να συμμετάσχει στον επικείμενο διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι είτε να πραγματοποιηθεί η "Μεγάλη Ιδέα" είτε τουλάχιστον να μην διαταραχθεί το υφιστάμενο εδαφικό status qvo. Η Ελληνική κοινή γνώμη βρισκόταν σε μεγάλο αναβρασμό, ο οποίος εκδηλωνόταν με συνεχείς πάνδημες διαδηλώσεις και επιθετικά δημοσιεύματα στις εφημερίδες. Οι Έλληνες ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, φύλου και ηλικίας, βρίσκονταν στην κυριολεξία επί ποδός πολέμου και αυτό δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα στις κυβερνήσεις που κλήθηκαν να χειριστούν την κατάσταση. Τα άσχημα οικονομικά του Ελληνικού κράτους και το απροετοίμαστο του Ελληνικού στρατού δεν πτοούσαν κανέναν, αντιθέτως είχαν ιδρυθεί μυστικές εταιρείες ("Εθνική Άμυνα", "Αδερφότης") με μέλη σημαντικά δημόσια πρόσωπα (Παπαρηγόπουλος, Ρενιέρης, Μεσσηνέζης, Καλλιγάς κτλ) που διεξήγαγαν μυστικούς εράνους για να οργανώσουν αντάρτικα σώματα που θα εισέβαλαν στην Θεσσαλία.

Ο "Ασμοδαίος" και η παρακίνηση του Ροΐδη για συμμετοχή στην σύρραξη

τα Βαλκάνια το 1878-1912

Στην ταραγμένη αυτή εποχή, κανείς πνευματικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να παραμείνει ανεπηρέαστος από το κοινωνικό κλίμα έντασης όπως αυτό είχε διαμορφωθεί. Ούτε ένας ακραιφνής οπαδός του Δυτικού ορθολογισμού και της τάξης. Έτσι, μέσα από τις στήλες του σατυρικού εντύπου του "Ασμοδαίου" αρθρογραφεί υπέρ της "Μεγάλης Ιδέας" και ο σημαντικότερος Έλληνας πνευματικός άνδρας της εποχής του Εμμανουήλ Ροΐδης. Ενδεικτικά, όταν ξέσπασε η Σλαβική επανάσταση στην Βαλκανική έγραψε υπέρ της "Μεγάλης Ιδέας" και κατά της αδράνειας και της εσωτερικής ανοικοδόμησης:

"Μετ΄ου πολύ αίρεται η αυλαία του μεγάλου δράματος της Ανατολής και εμφανίζονται επί της σκηνής οι επίδοξοι διάδοχοι του Σελήμ και του Μαχμούτη. Την στιγμήν ταύτην προ πολλού εκαυχώμεθα περιμένοντες μετά παλμών καρδίας. Εις τας συμβουλάς του Φίνλεϋ και των ομοφρόνων αυτώ περί γεωργίας, συγκοινωνίας, οικονομίας και καλής διοικήσεως αποκρινόμεθα υπερηφάνως και στερεωτύπως: Θέλομεν να μεγαλώσωμεν!! Περί γεωργίας οδών και διοικήσεως ολίγον ημίν μέλει, διότι πάντα ημών τα ηθικά και χρηματικά κεφάλαια δαπανώμεν εις ετοιμασίας δια τον Αγώνα".

και αλλού στηλιτεύει τις απειλές αντί για την άμεση στρατιωτική επίθεση της Ελλάδας κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας:

"Νεανίας ζητών σήμερον να κατακτήση γυναίκα δια της απειλής ότι μη εισακουόμενος θέλει φονευθή, ήθελε φανεί εις την κυρίαν ταύτην επίσης γελοίος, όσον εις την Ευρώπην έθνος, το οποίο προς πλήρωσιν των πόθων του αντί να αντιτάξη στρατόν και στρατηγόν κατά του εχθρού ήθελε να εκθέσει βαρέλιον πυρίτιδος και επ΄αυτού τας γυναίκας και τα τέκνα του, εκτείνοντα ικέτιδας χείρας προς τους θεατάς."

Ο Ροΐδης αρχικά συντάχθηκε με όσους υποστήριζαν την άμεση εμπλοκή της Ελλάδας στην Ανατολική κρίση που είχε ξεσπάσει, πιστεύοντας πως αποτελούσε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την πραγμάτωση της "Μεγάλης Ιδέας", αντιτιθέμενος ακόμη και στον Χαρίλαο Τρικούπη που εμφανιζόταν περισσότερο διστακτικός σε μια πολεμική εμπλοκή και προσπαθούσε να τηρήσει τις Διεθνείς ισορροπίες.

Το φυλλάδιο "γεννηθήτω φως" και η σκληρή κριτική κατά του Δηλιγιάννη για την απεμπόληση των δικαίων του Ελληνισμού

Μετά την αρνητική τροπή για την Ελλάδα του Ρωσοτουρκικού πολέμου με τους ηττημένους Οθωμανούς να υπογράφουν την συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και την Ελλάδα να μην αντιπροσωπεύεται επαρκώς στο κρίσιμο συνέδριο του Βερολίνου που ακολούθησε και συνεπώς να χάνει έδαφος, ο Ροΐδης εξέδωσε ένα φυλλάδιο υπό τον τίτλο "Γεννηθήτω Φως", σε διαφορετικό ύφος και περιεχόμενο από την αρχική του υποστήριξη στην άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Στο φυλλάδιο αυτό περιγράφει τις Ελληνικές πολιτικές παλινωδίες των κυβερνήσεων που είχαν αφήσει της Ελλάδα ουραγό στις Διεθνείς εξελίξεις στην περιοχή, αλλά και το απαράσκευο των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων για ένοπλη σύγκρουση με την Τουρκία, λόγω της διασπάθισης των οικονομικών πόρων του κράτους από την κομματική φαυλοκρατία. Το φυλλάδιο ξεκινάει με την πικρή παραδοχή ότι η Ελλάδα ήταν εντελώς ανέτοιμη για πόλεμο και πως η μόνη δυνατότητα που είχε ήταν να αποδυθεί σε έναν υπέρ πάντων φυλετικό πόλεμο  με αβέβαιο αποτέλεσμα που μάλλον θα κατέστρεφε όλες τις παράλιες πόλεις της Ελλάδας.

ο Κουμουνδούρος

Μετά τις διαπιστώσεις αυτές, ο Ροΐδης κάνει μια λεπτομερή ανασκόπηση στα πολιτικά γεγονότα της ταραγμένης εποχής που είχε προηγηθεί.  Κατηγορεί εμμέσως τον Βασιλιά για την διάλυση της Οικουμενικής κυβέρνησης Κανάρη και την περιθωριοποίηση του Τρικουπικού κόμματος από την κυβέρνηση Κουμουνδούρου - Δεληγιάννη που ακολούθησε, ενώ τον θεωρεί προσωπικά υπεύθυνο για το ναυάγιο της "Μεγάλης Ιδέας". Επίσης κατηγορεί με σκληρότητα τον Δεληγιάννη για την στάση του έναντι των ξένων πρέσβεων για το θέμα των Ελληνικών ανταρτικών σωμάτων που είχαν διαβεί την Ελληνοτουρκική  μεθόριο, που σύμφωνα με τον Ροΐδη ήταν όλοι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου, κοινωνικά περιτρίμματα και άθλιοι πλιατσικολόγοι-μισθοφόροι. Επίσης, ο Ροΐδης ειρωνεύεται την διφορούμενη στάση του παγιδευμένου Δηληγιάννη έναντι της Ελληνικής κοινής γνώμης με μαξιμαλιστικές δηλώσεις και έναντι των Τούρκων που απειλούσαν με υποχωρητικούς τακτικισμούς: "..ηπατάτο ο Σαφέτ Πασάς παραχωρών εις την Ελλάδα ολίγας ημέρας προς μεταμέλειαν, ενώ ολίγαις ώραις ήσαν προς τούτο ικαναί". 

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο της κριτικής του Ροΐδη είναι ότι το υπουργείο εξωτερικών και ο Δηλιγιάννης φάνηκαν εντελώς απροετοίμαστοι για να χειριστούν αποτελεσματικά τη Ελληνική κρίση. Σε πολλές περιπτώσεις οι εκφράσεις και τα νοήματα των Ελληνικών διακοινώσεων οδήγησαν σε οδυνηρές παρεξηγήσεις, κάποιες άλλες φορές έγιναν λάθη στις έννοιες Γαλλικών λέξεων που χρησιμοποιήθηκαν, ενώ κατά τον Ροΐδη, λάθη του Δηληγιάννη αναγκάστηκε να διορθώσει ακόμη και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κουμούνδούρος. Ακόμη ο Ροΐδης στηλίτευσε το γεγονός ότι το υπουργείο εξωτερικών κατά την διάρκεια της κρίσης έστειλε υπερβολικά πολλά τηλεγραφήματα στις πρεσβείες και στις ξένες κυβερνήσεις στα οποία μακρηγορούσε άνευ λόγου (πάνω από οκτακόσιες λέξεις ανά τηλεγράφημα), χρησιμοποιώντας συνεχώς στερεότυπες τετριμμένες εκφράσεις, τακτική που έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επεδίωκε.

Η κριτική για την Ελληνική αντιπροσώπευση στο συνέδριο του Βερολίνου

Επίσης ο Ροΐδης κατηγορεί με δριμύτητα τον Δεληγιάννη γιατί απέτυχε να παρουσιάσει τις Ελληνικές θέσεις στο συνέδριο του Βερολίνου. Σύμφωνα με τον Ροΐδη, ο Δεληγιάννης είχε πλήρη ελευθερία να παρουσιάσει τους πόθους και τα όνειρα "της από τεσσάρων αιώνων δουλευούσης καταπτουμένης και το χείριστον παραγνωριζομένης φυλής, κατηγορείται ότι δεν την εκμεταλλεύτηκε και ότι έδωσε την εντύπωση πως το Ελληνικόν Βασίλειον {...} ορέγεται τεμαχίου γης, περί δε των υπολοίπων είναι παντελώς αδιάφορον". Αλλά και φράση του Δεληγιάννη ότι η Ελληνική πλευρά αρκείται "προς το παρόν" στις εδαφικές διεκδικήσεις που ανέπτυξε στο συνέδριο, αποτέλεσε στόχο της κριτικής του Ροΐδη. "Γνωστό είναι ότι η φράση του Υπομνήματος: "Η Ελληνική κυβέρνηση αρκείται επί του παρόντος εις μόνην την ΗπειροΘεσσαλίαν και Κρήτην, παρέσχεν αφορμήν ασβέστου γέλωτος εις τους Λόρδους της Αγγλικής βουλής", καθώς με το υπονοούμενο αυτό ο Δηλιγιάννης ουσιαστικά απειλούσε ότι η εκχώρηση των εδαφών αυτών δεν αποκαθιστούσε μια μόνιμη ειρήνευση στην περιοχή, κάτι όμως που ήταν το ζητούμενο του συνεδρίου στο Βερολίνο.

η ελληνική αντιπροσωπεία στο συνέδριο του Βερολίνου

Έτσι λοιπόν ο βασικός πυρήνας της κριτικής του Ροΐδη είναι ότι η κυβέρνηση Κουμουνδούρου - Δηλιγιάννη είχε έναν μικρόπνοο βραχυπρόθεσμο εθνικό στόχο να ενσωματώσει κάποιες όμορες επαρχίες, αδιαφορώντας για τα δίκαια του συνόλου του Ελληνισμού, που σύμφωνα με τον Ροΐδη, είχε διαμορφωθεί ένα ευνοϊκό διεθνές κλίμα για να αναδειχθούν και να διεκδικηθούν με αξιώσεις. Οι θέσεις αυτές απηχούσαν σε μεγάλο βαθμό την κριτική του Τρικουπικού κόμματος, όπως διατυπώθηκε στις συνεδριάσεις της βουλής.

Η αλήθεια είναι πάντως πως ο Δηλιγιάννης δεν είχε την ευκαιρία να παρουσιάσει τις Ελληνικές θέσεις με τόση άνεση χρόνου. Κατά την διάρκεια του συνεδρίου ουσιαστικά δεν είχε δικαίωμα να λάβει μέρος στις διαπραγματεύσεις για τα βόρεια σύνορα της Βουλγαρίας, ενώ μόνο για λίγο του δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσει για τα δίκαια του Ελληνισμού ενώπιον των συνέδρων. Επίσης, οι διπλωματικές αντιπροσωπείες της Γαλλίας και της Ρωσίας τον προέτρεψαν να μην ζητήσει την Μακεδονία και την Θράκη αλλά να περιοριστεί στην Ήπειρο, στην Θεσσαλία και στην Κρήτη ώστε οι θέσεις του να φανούν μετριοπαθείς και ρεαλιστικές και έτσι να μην προκαλέσουν την άμεση άρνηση των Τούρκων.

Επίλογος

Ο Ροΐδης, οπαδός και θιασώτης της Αγγλικής πολιτικής στην συγκεκριμένη χρονική στιγμή, στην κριτική του στηλίτευε την πολιτική της Ρωσίας ως ανθελληνική καθώς η Μεγάλη Ιδέα των Ρώσων ήταν εκ των πραγμάτων αντίθετη με τους προαιώνιους Ελληνικούς πόθους, ενώ δεν κουραζόταν να υποστηρίζει ότι η Οικουμενική κυβέρνηση του Κανάρη θα τα κατάφερνε πολύ καλύτερα, καθώς είχε τηρήσει συνεπέστερη και αξιοπρεπέστερη στάση έναντι των ξένων πρέσβεων και δεν είχε εκθέσει την Ελλάδα σε άκαιρους κινδύνους. Επίσης στην κριτική του αρνείται να παραδεχθεί ότι η Αγγλική μεταστροφή εις βάρος των Ελληνικών θέσεων προήλθε λόγω της παραχώρησης της Κύπρου από την Οθομανική Αυτοκρατορία. Αντιθέτως υποστηρίζει σοβαρά ότι η Αγγλική μεταστροφή προήλθε λόγω της ανεξήγητης προσήλωσης των Ελλήνων στην Ρωσία και λόγω των συνεχών παλινωδιών τους την εποχή που τα ανταρτικά σώματα παραβίασαν την Τουρκική μεθόριο.

Αναμφίβολα πολλά σημεία της κριτικής του Ροΐδη έχουν βάση, καθώς ο ίδιος είναι πάντοτε ακριβολόγος και βασίζεται σε αδιάσειστα στοιχεία, από σχετικά με την κρίση Διεθνή διπλωματικά έγγραφα που είχαν δοθεί τότε στην δημοσιότητα. Κατά την γνώμη μας όμως, είναι προφανές ότι η κριτική του Ροΐδη ασκείται εκ των υστέρων και είναι άδικη γιατί δεν αναγνωρίζει κανένα ελαφρυντικό σε όσους πολιτικούς χειρίστηκαν την κρίση, παραγνωρίζοντας τις ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί για την Ελλάδα. Επίσης η θέση της Ελληνικής αντιπροσωπείας στο συνέδριο του Βερολίνου ήταν ιδιαίτερα δυσχερής, χωρίς πολλά περιθώρια ελιγμών. Το μικρό νεοελληνικό κρατίδιο δεν είχε την δύναμη να επηρεάσει τις εξελίξεις και παρέμεινε έρμαιο των σεισμικών γεωπολιτικών αλλαγών στην περιοχή. Αμφιβάλλουμε αν ο Τρικούπης θα είχε καταφέρει κάτι περισσότερο από την τελική ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της Άρτας το 1881.

Πηγές:
Λίνα Λούβη, Περιγέλωτος Βασίλειον, εκδόσεις "βιβλιοπωλείον της Εστίας"
Εμμανουήλ Ροΐδης, Άπαντα τόμος Β΄, σελ. 352 - 401 (φιλολογική επιμέλεια: Άλκης Αγγέλου)
Θέματα Ελληνικής Ιστορίας (http://networkedblogs.com/JDj6w)

Εμμανουήλ Ροΐδης, η Ελληνική "Μεγάλη Ιδέα" και η πολιτική κρίση του 1875-1878

Αναστάσιος Πολυζωΐδης ένα πρότυπο Δικαστικής Εξουσίας

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗΣ (1802 – 1873) ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ

ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης

Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ήταν έντιμος και φλογερός πατριώτης. Υπήρξε διακεκριμένος νομικός, πολιτικός και λόγιος. Ήταν πολύ μεγάλη η προσφορά του στο αγωνιζόμενο έθνος, στο συγκροτούμενο ελληνικό κράτος και στον ελληνικό λαό, όπως θα φανεί απ’ αυτά που θ’ αναφέρουμε σ’ αυτή την εργασία.

Να όμως που παρόλη τη μεγάλη αξία του και τη σημαντικότατη προσφορά του, είναι άγνωστος ή πολύ λίγο γνωστός ακόμα και στους πλείστους από εμάς τους νεοέλληνες, που έχουμε λάβει δευτεροβάθμια ή και παραπέρα εκπαίδευση. Ας μην επεκταθούμε στο πώς και γιατί συμβαίνει αυτό. Το αντιλαμβάνονται, εξ άλλου, λιγότερο ή περισσότερο, οι αναγνώστες.

Ο Πολυζωΐδης γεννήθηκε το 1802 στην ελληνική πόλη Μελένικο της βορειοανατολικής Μακεδονίας. Η πόλη και η περιοχή αυτή ανήκει από το 1913 στο κράτος της Βουλγαρίας. Αξίζει ν’ αναφέρουμε κάτι παραπάνω για την πόλη αυτή. Το Μελένικο αναφέρεται στην ιστορία απ’ τα βυζαντινά χρόνια (απ’ το 12ο αιώνα). Είναι χτισμένο στις πλαγιές του όρους που ονομάζεται ‘Ορβηλος και σε μέρος της κοιλάδας που διασχίζει ο Μελενικιώτικος, παραπόταμος του Στρυμόνα. Βρίσκεται 70 χιλιομ. περίπου βορειοδυτικά της πόλης των Σερρών και 140 χιλιομ. περίπου νοτιοδυτικά της Φιλιππούπολης.

Επί τουρκοκρατίας το Μελένικο ήταν εστία ελληνισμού. Ήταν έδρα Μητρόπολης και είχε αρκετές βυζαντινές εκκλησίες. Ιδιαίτερη ήταν η ακμή της πόλης στο 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι το 1913. Είχε φημισμένα σχολεία πρώτης και δεύτερης βαθμίδας, εφάμιλλα με τα σχολεία που είχε η πόλη των Σερρών, η Θεσσαλονίκη, το Μοναστήρι (“Μπιτόλια”) και η Κοζάνη, σχολεία με μεγάλα, γερά και όμορφα νεοκλασικά κτίρια και με πολύ άξιους δασκάλους. Είχε μουσική μπάντα, μορφωτικούς και κοινωνικούς συλλόγους. Είχε τοπική βιομηχανία, βιοτεχνία και εμπόριο. Έβγαζε πολλά και καλά κρασιά.

Το 1913 (στη δεύτερη φάση των Βαλκανικών Πολέμων του 1912 - 13) το Μελένικο ελευθερώθηκε απ’ τον ελληνικό στρατό, αλλά με τη συνθήκη ειρήνης περιήλθε στην ηττηθείσα Βουλγαρία. Οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στο Σιδηρόκαστρο Σερρών και στην περιοχή του. Η μητρόπολη μεταφέρθηκε στο Σιδηρόκαστρο.

Ο Πολυζωΐδης έλαβε γενική μόρφωση στα σχολεία του Μελενίκου. Σε πολύ νεαρή ηλικία πήγε στην Ευρώπη για ανώτερες σπουδές. Σπούδασε νομικά και ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Γοτίνγκης (Γκαίτινγκεν), στη Βιέννη και στο Βερολίνο. Διέκοψε τις σπουδές του στο Βερολίνο το 1821, όταν είχε αρχίσει η Ελληνική Επανάσταση και κατέβηκε στην Ελλάδα.

Έλαβε μέρος στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (τέλη του 1821 0- αρχές του 1822). Αν και νεότατος τότε (μόλις 20 ετών), υπήρξε ο κύριος συντάκτης του Συντάγματος και συνέταξε σχεδόν εξ ολοκλήρου την περίφημη Διακήρυξη του 1822, με την οποία επιδιωκόταν να δειχτεί στην απολυταρχική Ευρώπη, ότι ο πόλεμος των Ελλήνων ήταν εθνικός και ιερός, έξω από δημαγωγικότητες και ιδιοτελείς αρχές. Έγινε τότε γραμματέας του εκτελεστικού (υπουργικού) συμβουλίου με Πρόεδρο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Κατά την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Πολυζωΐδη πήγε στο Λονδίνο και πέτυχε να συνάψει δάνειο για τους πολιορκούμενους. Ο ίδιος συμμετείχε στην τελευταία φάση της πολιορκίας του Μεσολογγιού και στην Έξοδο. Ο Πολυζωΐδης είναι εκείνος, που, μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου και την καταστροφή του, σε μια επίσημη ομιλία του στο Ναύπλιο παρουσία και αρκετών αγωνιστών που σώθηκαν στην Έξοδο, - ήταν και δεινός ρήτορας - ονόμασε το Μεσολόγγι “ΙΕΡΑΝ ΠΟΛΙΝ”, ονομασία που επεκράτησε.

Το 1827 πήρε μέρος ως εκλεγμένος πληρεξούσιος στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας.

Το 1828 πήγε στο Παρίσι και συμπλήρωσε τις σπουδές του. Όταν τελείωσε, επέστρεψε στην Ελλάδα. Κυβερνήτης ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας, που προσπαθούσε να νοικοκυρέψει το νέο ελληνικό κράτος. Ο Πολυζωΐδης προσχώρησε στην αντιπολιτευτική παράταξη των φιλελευθέρων συνταγματικών. Για ένα διάστημα εξέδιδε στην Ύδρα την εφημερίδα “Απόλλων”, η οποία κατασχέθηκε.

Αργότερα (1832) η βαυαρική Αντιβασιλεία τον διόρισε πρόεδρο στο πενταμελές δικαστήριο (Πρωτοδικείο) του Ναυπλίου. Επειδή όμως αρνήθηκε να υπογράψει μαζί με το δικαστή Γ. Τερτσέτη την απόφαση καταδίκης εις θάνατον “επί εσχάτη προδοσία” του Θ. Κολοκοτρώνη, του Δ. Πλαπούτα, του Κίτσου Τζαβέλλα και άλλων γενναίων αγωνιστών, καταδιώχτηκε και φυλακίστηκε. Όταν ενηλικιώθηκε ο Όθων (20 Μαΐου 1835) και ανέλαβε τη βασιλεία, οι αγωνιστές έλαβαν χάρη(...!!!), ελευθερώθηκαν και παρασημοφορήθηκαν. Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης διορίστηκε Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και Σύμβουλος Επικρατείας.

Το 1837 (νέος 35 ετών), διορίστηκε Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Εσωτερικών. Ως αρμόδιος Υπουργός, συνέβαλε τα μέγιστα στην οργάνωση και λειτουργία του πρώτου πανεπιστημίου του ελεύθερου ελληνικού κράτους με τη σύνταξη των Διαταγμάτων “Περί συστάσεως του Πανεπιστημίου” και “Περί προσωρινού κανονισμού του Πανεπιστημίου”.

Μετά την εκθρόνιση του Όθωνα (1862), διορίστηκε Νομάρχης Αττικοβοιωτίας και αργότερα αποτραβήχτηκε απ’ τη δημόσια ζωή. Πέθανε στην Αθήνα το 1873.

Εκτός από το Σύνταγμα του 1822 του οποίου υπήρξε ο κύριος συντάκτης και τη Διακήρυξη του 1822, την οποία συνέταξε σχεδόν εξ ολοκλήρου, άλλα έργα του είναι:

“Σύντομος πραγματεία περί των ειρηνοποιών και ορκωτών κριτών της Αγγλίας”, “Γεωγραφικά”, “Ελληνικά”, “Νεοελληνικά” και “Γενική Ιστορία”.

Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ως Πρόεδρος του δικαστηρίου στη δίκη του Θ. Κολοκοτρώνη και των λοιπών αγωνιστών

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Δημήτριος Πλαπούτας και ο Κίτσος Τζαβέλλας μαζί με μερικούς άλλους ηρωικούς αγωνιστές συνελήφθησαν το Σεπτέμβριο του 1834 ως δήθεν ύποπτοι συνωμοσίας κατά της βαυαρικής Αντιβασιλείας και κλείστηκαν για εννιά μήνες στις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Το κατηγορητήριο όριζε να δικαστούν στις 25 Μαΐου 1834 “επί εσχάτη προδοσία”, πράγμα που επέσυρε την επιβολή της ποινής του θανάτου.

Προτομή του Αναστάσιου Πολυζωίδη (δεσπόζει στο Δικαστικό Μέγαρο Τρίπολης)

Η πολύκροτη δίκη άρχισε με καθεστώς στρατιωτικού νόμου, που είχε επιβληθεί από τη νύχτα της σύλληψης των αγωνιστών. Παρουσιάζονται εγκάθετοι ψευδομάρτυρες, για να βοηθήσουν στη λήψη της εκ των προτέρων παρμένης απόφασης. Να όμως που παρουσιάζονται σοβαρά και απροσδόκητα εμπόδια στο δρόμο της διατεταγμένης δικαιοσύνης. Ο Μακεδόνας Αναστάσιος Πολυζωΐδης (μόλις 32 ετών) Πρόεδρος του Δικαστηρίου  και ο κατά δύο χρόνια μεγαλύτερός του Ζακύνθιος Γεώργιος Τερτσέτης (δικαστικός και λόγιος, 1800 - 1874) αρνούνται να συμπράξουν στο ανοσιούργημα της βαυαρικής Αντιβασιλείας και των εντόπιων υπηρετών της.

ο Ζακυνθινός δικαστής Γεώργιος Τερτσέτης

Αναμφίβολα έχει αξία και ηθική βαρύτητα η γενναία στάση του δικαστή Γ. Τερτσέτη. Σίγουρα όμως έχει αυξημένη αξία και ηθική βαρύτητα η γενναία στάση του Αναστ. Πολυζωίδη, επειδή: α) Ο Πολυζωΐδης είναι Πρόεδρος του δικαστηρίου και ο Τερτσέτης απλός δικαστής και β) Ο Τερτσέτης έχει στενές σχέσεις με το δικαζόμενο κορυφαίο αγωνιστή Θ. Κολοκοτρώνη, αφού γράφει τα απομνημονεύματά του “Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής” κατά τις αφηγήσεις του Γέρου του Μωριά.

Οι χωροφύλακες του καθεστώτος με βρισιές και λασπολογίες και με προτεταμένη τη λόγχη προς τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου, τον βιάζουν να υπογράψει τη θανατική καταδίκη των αγωνιστών. Η απάντηση του Πολυζωΐδη είναι: “Το σώμα μου δύνασθε να το κάμητε όπως θέλετε, αλλά τον στοχασμόν μου, την συνείδησίν μου, δεν θα δυνηθήτε να τα παραβιάσητε”.

Ο ίδιος ο Υπουργός Δικαιοσύνης Κ. Σχινάς έρχεται στη δίκη για ν’ αποσπάσει την υπογραφή κατά πρώτον λόγο του Προέδρου Πολυζωίδη, αλλά και του δικαστή Τερτσέτη. Θέλει να είναι “ομόφωνη” η απόφαση. Ορμά έξαλλος προς τον Πολυζωίδη, αξιώνοντας να υπογράψει, αλλά παίρνει την απάντηση: “Προτιμώ την αποκοπήν της χειρός μου, αλλά δεν υπογράφω”.

Οι αστυνομικοί τους τραβούν βιαίως απ’ το δωμάτιο των διασκέψεων, να τους βάλουν στην έδρα να υπογράψουν και να διαβαστεί η απόφαση. Τους χτυπούν με γροθιές, με κλωτσιές, με τους υποκόπανους των όπλων. Τους φτύνουν, τους βρίζουν, σχίζουν τα ρούχα του Προέδρου Πολυζωΐδη.

Ο Πρόεδρος Πολυζωΐδης, κατά πρώτον λόγο, αλλά και ο δικαστής Τερτσέτης εκείνες τις ώρες καθιέρωσαν έμπρακτα την ιδέα της ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ.

Η “απόφαση” είχε συνταχθεί απ’ το δικαστή Δ. Σούτσο, συγγενή του Σχινά και απαγγέλθηκε υπογραμμένη απ’ τους τρεις δικαστές Α. Βούλγαρη, Δ. Σούτσο και Φ. Φραγκούλη, υπηρέτες της αυθαιρεσίας και της βίας της κρατικής εξουσίας.

“Εις την ακρόασιν της αποφάσεως σταλαγματιές δακρύων έπεφταν από τους οφθαλμούς του Πλαπούτα. Εσυλλογίζετο την ορφάνεια των τέκνων του. Ο Κολοκοτρώνης με ατάραχον βλέμμα είπε: Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου”. (Γ. Τερτσέτη, Άπαντα).

Η καταδίκη αυτή προκάλεσε κύμα λαϊκής αγανάκτησης και η Αντιβασιλεία αναγκάστηκε να μετατρέψει την ποινή του θανάτου σε ισόβια κάθειρξη και αργότερα σε εικοσαετή κάθειρξη. Τελικά, όταν ενηλικιώθηκε ο Όθων (20 Μαΐου 1835) και ανέλαβε τη βασιλεία, δόθηκε στους γενναίους αγωνιστές χάρη(...!!!). Αποφυλακίστηκαν και αργότερα παρασημοφορήθηκαν. Αναγνωρίστηκε η αξία και του ήθος του Αναστ. Πολυζωίδη και τοποθετήθηκε σε διάφορα υψηλά αξιώματα, όπως προαναφέραμε, απ’ όπου πρόσφερε με γνώση με ζήλο και με εντιμότητα πολύτιμες υπηρεσίες στην πατρίδα και στο λαό.

Στο τρέχον έτος 2004, 170 χρόνια από τη δίκη του 1834 στο Ναύπλιο και την "απόφαση" της θανατικής καταδίκης του Θ. Κολοκοτρώνη και των άλλων γενναίων αγωνιστών της Λευτεριάς, ας θυμηθούμε κι ας διδαχθούμε όλοι οι σύγχρονοι Έλληνες από το ήθος και την άκαμπτη εντιμότητα, που έδειξαν τότε ο Πρόεδρος του δικαστηρίου Αναστάσιος Πολυζωΐδης ο Μελενικιώτης και ο δικαστής Γεώργιος Τερτσέτης ο Ζακύνθιος. Γιατί “θέλει αρετήν και τόλμην” όχι μόνο ο αγώνας για την κατάκτηση της Λευτεριάς, αλλά και ο αγώνας για ηθική και πολιτική ελευθερία και για πραγματική δημοκρατία.

Κατά μείζονα λόγο ας θυμηθούν και ας διδαχθούν οι αξιωματούχοι της παντοειδούς εξουσίας της Πολιτείας και ιδιαίτερα οι ασκούντες την δικαστική εξουσία (δικαστές) και οι βασικοί βοηθοί και συντελεστές της καλής εκτέλεσής της (δικηγόροι).

Αν ίσως υπάρξουν Φορείς, Αρχές και Υπηρεσίες που έχουν διάθεση και δυνατότητα για να διοργανώσουν κάποιες ουσιώδεις εκδηλώσεις ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ μέσα στο 2004 για τον Πολυζωΐδη και τον Τερτσέτη, κάπως θα βοηθήσουν την νεολαία και τους άλλους πολίτες προς την κατεύθυνση της διδαχής και της μίμησης.

Αρμόδιοι προς τούτο Φορείς, Αρχές και Υπηρεσίες, (όπως συνάγεται από την εργασία αυτή), είναι:

Η Νομαρχία Σερρών, ο Δήμος Σιδηροκάστρου, το σώμα των Δικαστών και Εισαγγελέων Ν. Σερρών, ο Δικηγορικός Σύλλογος Σερρών, οι αντιπρόσωποι των πολιτών του Ν. Σερρών στο Κοινοβούλιο (οι βουλευτές), ο Δήμος Ναυπλίου, ο Δήμος Μεσολογγίου, η Νομαρχία Ζακύνθου, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Πανελλήνια Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, η Ομοσπονδία Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, οι Νομικές Σχολές των Πανεπιστημίων της χώρας μας και άλλοι Φορείς, Αρχές, Υπηρεσίες.

Το γεγονός ότι η χώρα μας ανέλαβε το βαρύ έργο να τελέσει μέσα στο 2004 τους Ολυμπιακούς Αγώνες, δεν μας απαλλάσσει τους Έλληνες απ’ την υποχρέωση επετειακών εκδηλώσεων ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ σε πολύ άξιους Έλληνες, όπως ο Πολυζωΐδης και ο Τερτσέτης, των οποίων το φωτεινό μυαλό, η εντιμότητα, η αρετή και η τόλμη έλαμψαν στη δίκη εκείνη του 1834 και αναδείχτηκαν ευεργέτες του έθνους και φωτεινοί φάροι στην πορεία του Ελληνισμού.

Στο τρέχον έτος 2004 συμπληρώνονται 100 χρόνια απ’ το θάνατο του μακεδονομάχου Παύλου Μελά (Οκτώβρης του 1904). Πόσο άραγε δικαιολογούμαστε να παρακάμψουμε την επέτειο αυτή, δηλαδή τον ίδιο το Μακεδονικό Αγώνα, την άλλη Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση, λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων;

Οι εκδηλώσεις αυτές για τον Πολυζωΐδη και τον Τερτσέτη μπορεί να είναι από μια περιεκτική ομιλία μέχρι μια απόφαση να στηθεί προτομή. Προς τούτο είναι αρκετή η υπενθύμιση και η στοιχειώδης διαφώτιση και δεν έχει θέση καμιά άνωθεν επιβολή.

Αμπελώνας - Ν. Λάρισας, ΜΑΡΤΗΣ ΤΟΥ 2004

Άγγελος Παπαμάλαμας

ΒΑΣΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

1. Βασικότερο απ’ τα βοηθήματα ιστορίας: “ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ” ΤΟΜΟΣ ΙΓ’ (1833 - 1881), ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, 1980.

2. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ “ΚΟΣΜΟΣ”, Έκδοση ΚΟΝΤΕΟΥ, 1995.

3.ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ  “ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ” ΧΑΡ. Θ. ΜΙΧΙΩΤΗ, ΑΘΗΝΑ 1961.

4. ΤΙΜΙΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Στ. Μ. Παπαθεμελή, ΕΚΔ. “ΜΗΝΥΜ” ΑΘΗΝΑ 1971 (σελ. 125 & 126)

5 & 6. ΑΠΑΝΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ - ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ. ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ, ΕΚΔ. 1965 - ΑΘΗΝΑ. α) 1ος ΤΟΜΟΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ β) 3ος ΤΟΜΟΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Άγγελος Παπαμάλαμας είναι συνταξιούχος δάσκαλος, Λογοτέχνης-Συγγραφέας και κατάγεται απ’ το ΖΕΡΒΟΧΩΡΙ-ΣΕΡΡΩΝ.

ΠΗΓΗ: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών (http://www.serrelib.gr/polizoidis.htm)

Αναστάσιος Πολυζωΐδης ένα πρότυπο Δικαστικής Εξουσίας